13 (i) Çevresel Model: Engellilik : farklılığa izin vermeyen sosyal/fiziksel çevrenin neden olduğu bir olgu Engelli Kişi : Çeşitlilik arz eden bir nüfusun içinde farklılığı olan insan Uzmanlar : engelli kişiler Çözüm : sistemik engellerin ortadan kaldırılması, ör., engelli kişiler için fiziksel ve sosyal ortamların uyarlanması (ii) İnsan Hakları Modeli: Engellilik : insan kültürünün bir boyutu / insan mozaiğinin bir parçası Engelli Kişi : herkesin yararlandığı insan haklarına sahip olan insan Uzmanlar : Engelli kişiler Çözüm : Engelli kişilerin herkes gibi insan haklarına sahip olduğunu kabul eder; buna göre insanlar arasındaki farklılıklar, herkesin dahil edildiği yasa ve politikalar geliştirilerek dikkate alınmalıdır. Kişisel Bir Sorun Olarak Engellilik Toplumların Kuruluş ve İşleyişlerinin Bir Sonucu Olarak Engellilik Sende nasıl bir bozukluk var? Toplumda nasıl bir bozukluk var? Elinde bir şey tutmanı, kavramanı veya çe- Kavanoz, şişe ve konserve kutusu gibi gündevirmeni sendeki hangi durum zorlaştırıyor? lik hayatta kullanılan nesnelerin tasarımındaki ne gibi sorunlar senin onları tutmana, kavramana veya çevirmene engel oluyor? Sağır olduğun için insanları anlamakta zor- Seninle iletişim kuramadıkları için insanları anluk çekiyor musun? lamakta zorluk çekiyor musun? Günlük faaliyetlerini kısıtlayan bir yara izin Başka insanların yara izine ve fiziksel özelveya başka bir fiziksel özelliğin var mı? liklerine gösterdikleri tepki senin gündelik faaliyetlerini kısıtlıyor mu? Engelliliğin nedeniyle özel bir okula gittin Toplumunda engelli kişileri özel okula gönmi? derme politikası yüzünden mi böyle bir okula gittin? Engelliliğin istediğin istediğin sıklıkta ve Yaşadığın çevrede dolaşmanı zorlaştıran özeluzağa gitmene engel oluyor mu? likler neler? Engelliliğin işyerinde sorun oluyor mu? Fiziksel ortam veya başkalarının tavrı yüzünden işyerinde sorun yaşıyor musun? Engelliliğin yüzünden sana bakabilecek Yaşadığın toplumdaki hizmetler kötü veya veya yardım edebilecek bir akraba veya kısıtlı olduğu için mi akrabalarından veya başka birisiyle yaşaman gerekiyor mu? başkalarından gereken seviyede kişisel destek alman gerekiyor? Engelliliğin nedeniyle yaşadığın yeri uyarla- Evinin kötü tasarlanmış olması nedeniyle ihtiman gerekti mi? yaçlarına cevap verecek şekilde uyarlaman mı gerekti? Bu alıştırma şu kitaptan uyarlanmıştır: Oliver, M. (1990) The Politics of Disablement. Macmillan, Basingstoke.