63 • Medyanın bibliyografik değişkenleri, • Engelli kişilerle ilgili özellikler, • Engelli haklarının durumu, • Çerçeveleme mekanizmaları. 5.1 Medyanın Engelliliği Çerçeveleme Biçimleri Çağdaş dünyada medya kamuoyunu ve sosyal tutumları şekillendirmede güçlü bir araç olarak görülmektedir. Medyanın etkisi altında toplum belli konular, sorunlar, gruplar ve bireylere karşı belli önyargılara maruz kalır. Medyanın engellilik ve engelli kişileri temsil etme şekli engelli kişilerin toplumda kabullerini ciddi bir şekilde etkilemektedir. DRPI’nın bütüncül izleme ve raporlama yöntemine göre, engellilikle ilgili konular medyada dört farklı şekilde haberleştirilmektedir. • Tıbbi haber (Tıbbi model), • Kahramanlık haberleri veya insanüstü hikayeler, bireysel dayanıklılık, engellerin üstesinden gelebilme yeteneği (Kahraman modeli), • Bir hayır meselesi olarak engellilik, bireylerin mağdur olduğu haberler (Yardım modeli), • Engelliliğe etki eden sosyal, siyasi, ekonomik koşullara eğilen hak temelli yaklaşım (İnsan Hakları modeli). ÖNEMLİ İPUCU: Zaman zaman yukarıda bahsedilen modellerden birkaçı belli medya haberlerinde birlikte kullanılabilir. Bütün modelleri ele almak ve açıklamak önemli olsa da, hangi modelin ağır bastığını belirlemek gerekir. (a) Tıbbi haber Tıbbi modelde haberler engellilik tıbbi terimler/bilgiler kullanılarak bireysel bir psikolojik ve fiziksel durum olarak nitelendirilir. Bu türden haberler engelli bir kişinin teşhis edilen durumu için uygulanan tıbbi tedavilere odaklanılır veya engelliliğin önlenmesine odaklanan araştırmalardaki ilerlemeler haberleştirilmektedir. Engelli kişiler haberlerin öznesiyse, teşhis ve yaşadıkları sorunlar bakımından onların özel durumlarına odaklanılır. Öte yandan, haberlerin ana özneleri belli türdeki engeller üzerine görüşme yapılan tıp doktorları, sağlık çalışanları ve araştırmacılar da olabilir. (b) Kahramanlık haberleri veya insanüstü hikayeler Bu türden haberlerde bireysel dayanıklılık ve engellerin üstesinden gelme üzerine odaklanılır. Engellilik kahramanlık perspektifinden anlatılır. Engelli kişiler insanüstü bireyler olarak gösterilir. Vurgu genellikle kişinin başarıya erişme ve engellerin neden olduğu sorunları aşması üzerinedir. Bu türden yazılarda, vurgu yapılan engelin yükünü kaldırabildikleri