Ç e ş i tl i Va k ı f v e D e rn e k l e r i l e İ ş b i rl i ğ i Prot okoller i Aracılığıy la Y ür üt ülen M üf redat D ışı Et kinlikler E Ğ İ T İ M D E Ç O Ğ U LC U LU K V E Ç O C U Ğ U N D İ N V E YA İ N A N Ç ÖZ G Ü R LÜ Ğ Ü AÇ I S I N DA N B İ R İ N C E L E M E içerecektir. Çocuklar zarardan korunma haklarından haberdar olmalıdır ve ihtiyaç duyduklarında yardım için nereye gideceklerini bilmelidir. Katılımın değerinin ve getireceklerinin anlaşılmasını geliştirmek ve aksi halde çocukların maruz kalabileceği riskleri asgariye indirmek için aileler ve topluluklar ile birlikte çalışmaya yatırım yapılması önemlidir; (i) Hesap verebilir – Takip ve değerlendirmede devamlılık elzemdir. Örneğin, her türlü araştırma ve istişare sürecinde, çocuklar görüşlerinin nasıl yorumlandığına ve kullanıldığına ilişkin olarak bilgilendirilmeli ve gerektiğinde bulguların analizine itiraz etme ve etkileme fırsatı verilmelidir. Çocukların ayrıca katılımlarının elde edilen sonuçları nasıl etkilediği konusunda açık geri bildirim alma hakkı vardır. Uygun olduğunda, çocuklara takip süreçlerine ve faaliyetlerine katılma fırsatı verilmelidir. Çocukların katılımının mümkün olduğunda çocukların kendileri ile birlikte izlenmesi ve değerlendirilmesi gerekir.” Çocuğun katılım hakkının yorumlandığı Genel Yorum 12’de ÇHK eğitim ve okul yaşamına da önemli yer ayırmıştır. Komite, erken çocukluk dönemini de kapsayacak biçimde tüm eğitim ortamlarında çocukların aktif katılımının sağlanması için yönlendirmelerde bulunur. Bunlar, okul düzeyinde müfredat ve programları planlanırken çocukların ve ebeveynlerin görüşlerinin dahil edilmesini; müfredat, öğretim yöntemleri, okul yapıları, standartlar, çocuk koruma sistemi vb. eğitim politikasının her yönüyle ilgili yerel ve ulusal düzeylerde çocuklara danışılmasını da içerir. Komite, çocukların görüşlerinin dikkate alınmasına, ayrımcılığın ortadan kaldırılması, zorbalığın önlenmesi ve disiplin önlemleri açısından da özel önem atfeder. BM Din veya İnanç Özgürlüğü Özel Raportörü tarafından dikkat çekildiği üzere, çocukların okullarda din veya inanç konusunda maruz kalabildiği baskılar dini azınlıklar bakımından ek riskler ve sorunlar barındırıyor.36 Eğitimde çocukların din veya inanç özgürlüğüne ilişkin değerlendirmelerde ÇHS Madde 30’u da dikkate almak gerekiyor. ÇHS Madde 30 Soya, dine ya da dile dayalı azınlıkların ya da yerli halkların var olduğu Devletlerde, böyle bir azınlığa mensup olan ya da yerli halktan olan çocuk, ait olduğu azınlık topluluğunun diğer üyeleri ile birlikte kendi kültüründen yararlanma, kendi dinine inanma ve uygulama ve kendi dilini kullanma hakkından yoksun bırakılamaz. Son olarak, okullardaki uygulamalara odaklanan çeşitli kaynaklarda da yukarıda anılan norm ve standartlar doğrultusunda dikkat edilmesi gerekenlere yer veriliyor. Örneğin, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin 2008/12 sayılı Tavsiye Kararı’nı temel alan “kültürlerarası eğitimde dinler ve din dışı dünya görüşleri eğitimi için politika ve uygulama” konulu rehber kitapta, bu konuların ele alındığı bir eğitim ortamının güvenli bir ortam olması gerektiğinin altı çiziliyor.37 Bahsi geçen kitapta, eğitim sistemi içinde, dinleri veya 36 Bielefeldt, 2010; Bielefeldt, 2015. 37 Jackson, 2014. 20