Ç e ş i tl i Va k ı f v e D e rn e k l e r i l e İ ş b i rl i ğ i Prot okoller i Aracılığ��y la Y ür üt ülen M üf redat D ışı Et kinlikler E Ğ İ T İ M D E Ç O Ğ U LC U LU K V E Ç O C U Ğ U N D İ N V E YA İ N A N Ç ÖZ G Ü R LÜ Ğ Ü AÇ I S I N DA N B İ R İ N C E L E M E dikkate alınması gereken temel ilkelerden olan Madde 3 ve Madde 12 özellikle kritiktir. Çocuğun yüksek yararı, çocuklarla ilgili bütün girişimlerde çocuğun yararının en başta gözetilmesini gerektirir. Ebeveyn, yasal vasi ve çocuktan yasal olarak sorumlu yetişkinlerin çocuğun yüksek yararını gözeterek hareket etmesinin beklendiği Madde 18’de de açıkça yer bulur. ÇHS Madde 3 1. Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde çocuğun yararı temel düşüncedir. 2. Taraf Devletler, çocuğun ana-babasının vasilerinin ya da kendisinden hukuken sorumlu olan diğer kişilerin hak ve ödevlerini de göz önünde tutarak, esenliği için gerekli bakım ve korumayı sağlamayı üstlenirler ve bu amaçla tüm uygun yasal ve idari önlemleri alırlar. ÇHS Madde 18 1. Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesinde ve gelişmesinin sağlanmasında ana-babanın birlikte sorumluluk taşıdıkları İlkesinin tanınması için her türlü çabayı gösterirler. Çocuğun yetiştirilmesi ve geliştirilmesi sorumluluğu ilk önce ana babaya ya da durum gerektiriyorsa yasal vasilere düşer. Bu kişiler her şeyden önce çocuğun yüksek yararını göz önünde tutarak hareket ederler. 2. Bu Sözleşmede belirtilen hakların güvence altına alınması ve geliştirilmesi için Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesi konusundaki sorumluluklarını kullanmada ana-baba ve yasal vasilerin durumlarına uygun yardım yapar ve çocukların bakımı ile görevli kuruluşların, faaliyetlerin ve hizmetlerin gelişmesini sağlarlar. 3. Taraf Devletler, çalışan ana-babanın, çocuk bakım hizmet ve tesislerinden, çocuklarının da bu hizmet ve tesislerden yararlanma hakkını sağlamak için uygun olan her türlü önlemi alırlar. Çocuğun kendisini etkileyen bütün kararlarda görüşlerini ifade etme ve bu görüşlerinin dikkate alınması hakkı ve ilkesi, “çocuğun kendi haklarının geliştirilmesinde, korunmasında ve izlenmesinde aktif bir katılımcı olarak rolü”nü destekler.33 Görüşlerini ifade etme hakkının yaşla sınırlanmamaması gerektiğinin altını çizen ÇHK, çocukların saygı gördüğü, görüşlerini ifade ederken güvende hissettiği ortamlar için gerekli koşulların devletlerce sağlanması gerektiğini vurgular.34 ÇHS Madde 12 1. Taraf Devletler, görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun kendini ilgilendiren her konuda görüşlerini serbestçe ifade etme hakkını bu görüşlere çocuğun yaşı ve olgunluk derecesine uygun olarak, gereken özen gösterilmek suretiyle tanırlar. 2. Bu amaçla, çocuğu etkileyen herhangi bir adli veya idari kovuşturmada çocuğun ya doğrudan doğruya veya bir temsilci ya da uygun bir makam yoluyla dinlenilmesi fırsatı, ulusal yasanın usule ilişkin kurallarına uygun olarak çocuğa, özellikle sağlanacaktır. ÇHK, çocukların dinlenildiği ve katıldığı tüm süreçlerin taşıması gereken nitelikleri Çocuğun Katılım Hakkı başlıklı 12 No’lu Genel Yorum’da ayrıntılı olarak tarif ediyor.35 Çocuk katılımı için temel şartlar ve/veya ilkeler olarak görülen bu dokuz özellik, diğer 33 ÇHK, 2003, s.5-4. 34 A.g.e. 35 ÇHK, 2009, s.27-28. 18