Ç e ş i tl i Va k ı f v e D e rn e k l e r i l e İ ş b i rl i ğ i Prot okoller i Aracılığıy la Y ür üt ülen M üf redat D ışı Et kinlikler E Ğ İ T İ M D E Ç O Ğ U LC U LU K V E Ç O C U Ğ U N D İ N V E YA İ N A N Ç ÖZ G Ü R LÜ Ğ Ü AÇ I S I N DA N B İ R İ N C E L E M E Bir öğretmen okulda gerçekleştirilen ���okuma grubu” çalışmasının belli bir bölümünün dini içerikli sohbetlere ayrıldığını; diğer bir öğretmen “sınava çalışma teknikleri” konulu bir konferansın ahiret gibi dini kavramlara referanslar içerdiğini paylaşmıştır. Öncelikle etkinliklerin içerik bakımından çoğulculuk ve çocuk haklarının gerekleri ile uyumlu kılınması temel bir ön koşuldur. Bunun yanı sıra eğitimin tüm paydaşları protokollere ve protokollerle ilişkili süreçlerle ilgili eksiksiz bilgilendirilmeli ve süreç içerisinde gerek duyduklarında ulaşabilecekleri bilgilendirme kanalları oluşturulmalıdır. Okullarda çocuk katılımının gerçek anlamıyla hayata geçirilebilmesi için bu gibi süreçler saydam ve bilgilendirici olmalıdır. Etkinliklere katılacak tüm çocukların etkinliklerin kapsamı, amacı ve olası etkileri hakkında gelişim seviyelerine uygun şekilde sunulan eksiksiz bilgiye erişme hakları vardır.153 Ayrıca planlanan etkinliklere ilişkin tüm çocuklar için erişilebilir geribildirim ve şikayet mekanizmaları oluşturulması gereklidir. Protokol metinlerinin yanı sıra protokollere dair başvuru, uygulama, denetim ve değerlendirme süreçleriyle ilgili bilgilendirici kaynakların oluşturulması ve kamuoyuyla paylaşılması kritiktir. İncelenen protokollere dayanak oluşturan MEB HBÖGM İş Birliği Çalışmaları Yönergesi’ne ek olarak sunulan İş Birliği Başvuru Formu’nda istenilen bilgilerin değerlendirme için yetersiz olduğu ve İş Birliği Ön Değerlendirme Formu’nda kapsamlı bir değerlendirmeye kaynak olabilecek herhangi bir ölçüt bulunmadığı görülüyor. Odak grup görüşmesine katılan öğretmenlerinden bazılarının, il/ilçe milli eğitim müdürlüklerindeki yöneticilerin ve/ya okul yöneticilerinin söz konusu vakıf ve derneklerle kişisel ilişkilerinin, protokollerin imzalanmasında etkili olduğuna inandıklarını paylaşması, hem protokollerin nasıl algılandığına hem de süreçlerin yeterince şeffaf yürütülmediğine dair dikkate alınması gereken noktalardır. Protokollere dair başvuru, uygulama, denetim ve değerlendirme süreçlerinde temel alınan ölçütlerin açık ve anlaşılır şekilde kamuoyuyla paylaşılması gerekir. Ölçütlerin çocuk haklarının gereklerini içermesi güvence altına alınmalıdır. Bu süreçlerde dayanak olarak ulusal mevzuatın yanı sıra mevzuatın ve eğitim sisteminde halihazırda kullanılan ölçütlerin ve araçların yetersiz kaldığı -çocuk katılımı ilkeleri gibi- alanlarda BM Çocuk Hakları Komitesi vb. yapılarca geliştirilen ölçütlerin kullanılmasında yarar olacaktır.154 MEB’e bağlı “her tür ve derecedeki eğitim kurumlarında kamu kurum ve kuruluşları, uluslararası kuruluşlar, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve diğer kuruluşlar 153 ERG ve ÇOÇA, 2015. 154 Türkiye’den farklı kurumların uluslararası çocuk hakları norm ve standartlarını dikkate alarak hazırladığı örnekler için bkz. ÇOÇA, 2020; ICC, 2017; Çocuğa Karşı Şiddeti Önlemek İçin Ortaklık Ağı, 2019a; Çocuğa Karşı Şiddeti Önlemek İçin Ortaklık Ağı, 2019b. 56