TÜRKİYE’DE TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ HAKKI BAKIMINDAN İDARİ YARGININ ETKİLİ BAŞVURU YOLU OLMA NİTELİĞİ D. ÇİĞDEM SEVER* Giriş Türkiye’de ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı son yıllarda en fazla daralan özgürlük alanlarındandır ve hakkın özüne dokunan ya da ölçüsüz çeşitli ihlaller sıklıkla gündeme gelmektedir. Sadece 2016-2018 yılları arasında yaşanan olağanüstü hal rejiminde değil, olağanüst�� halin kaldırılmasından sonra da toplantı ve gösteri yürüyüşlerinde yasaklama ve erteleme uygulamaları son derece yaygındır. Pandemi sonrasında bu tür yasaklar pandemiyle mücadele kapsamında da uygulanabilmiştir. Eşit Haklar İçin İzleme Derneği (ESHİD) tarafından 2018-2021 yılları arasında valilik ve kaymakamlık web siteleri ile gazete haberlerinden toplanan veriler ve yapılan bilgi edinme başvurularına göre, (miting, yürüyüş, basın açıklaması, tiyatro oyunu, konser, sergi, stand açma vb. dahil olmak üzere) toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin genel olarak veya özel olarak yasaklanması kapsamında tespit edilen karar sayısı 1088’dir. Bu kararlardan fiilen engelleme niteliğinde olan ve bir idari işlem bulunamayan uygulama niteliğinde olan 8 karar vardır. Bu kararların 684 tanesi genel yasaklama kararı iken, 404’ü belli bir etkinliğin yasaklanmasına yöneliktir. Bu yasaklama kararlarının bir kısmı etkinliklerin –Anayasa’ya aykırı biçimde- izne bağlanmasını da içermektedir. Çarpıcı bir örnek olarak Van’da tüm ili kapsayacak şekilde beş buçuk yıla varan ve çoğu 15 gün arayla tekrarlanan 90 yasaklama kararı verilmiş ve bunların bir kısmına dava açılmışsa da hiçbiri iptal edilmemiştir. ESHİD tarafından toplanan verilerde genel veya özel yasaklama kararı içeren ve valilik web sitesinden erişilen 710 ayrı karara rastlanmıştır. Bazı mülki idare web sitelerinde ise genel yasaklama kararlarına rastlanmasa da haberlerde bir yasaklama kararı belirtilmişse bilgi edinme başvuruları yapılmıştır. Bu kapsamda, 103 defa farklı illere ve farklı dönemlere ilişkin bilgi edinme başvurusu yapılmıştır. Bu başvurularda * Doç. Dr., Atılım Üniversitesi Hukuk Fakültesi İdare Hukuku Anabilim Dalı 4