BM Engelli Hakları Sözleşmesi8 MADDE 29 … (a)Aşağıdakilerin gerçekleştirilmesi yoluyla engelli kişilerin, seçme ve seçilme hakkı ve fırsatı dahil olmak üzere doğrudan veya serbestçe seçilen temsilciler yoluyla başkaları ile eşit bir şekilde siyasi ve toplumsal yaşama etkin ve tam olarak katılmalarının sağlanması: (i) Oy kullanma usulleri, yerleri ve malzemelerinin uygun, erişilebilir ve kolayca anlaşılabilir ve kullanılabilir olmasının sağlanması; (ii) Engelli kişilerin seçimlerde ve referandumlarda baskı olmadan gizli oy kullanma, seçimlerde aday olma, hükümetin her düzeyinde etkin şekilde görev yapma ve bütün kamu görevlerini ifa etme haklarının korunması ve gerektiğinde yardımcı ve yeni teknolojilerin kullanılmasının kolaylaştırılması; (iii) Engelli kişilerin seçmen olarak iradelerinin serbestçe ifade edilmesinin sağlanması ve bu amaçla gerektiğinde talepleri üzerine kendi seçecekleri bir kişinin yardımı ile oy kullanmalarına izin verilmesi; … Sözleşmeler seçme ve seçilme hakkının eşit ve etkili olarak kullanılmasının sadece yasalarda herkese seçme ve seçilme hakkı tanınmasıyla sağlanamayacağını, hakkın herkes için eşit koşullarda ve erişilebilir olması için devletlerin özel politikalar geliştirmesi ve uygulamasını öngörmektedir. Sözleşmeler taraf devletlere belirli bir seçim sistemi önermemekte ancak, seçim sisteminin tüm aşamalarında herkesin seçme ve seçilme haklarından eşit bir biçimde yararlanması için gerekli tüm tedbirleri almakla devletleri yükümlü kılmaktadır. Türkiye tüm bu sözleşmelere taraftır ve sözleşmelerin hükümleri çerçevesinde yükümlülük sahibidir. Metodoloji ve Kapsam Bağımsız Seçim Gözlemi çalışması, uluslararası insan hakları belgelerinde güvence altına alınan seçme ve seçilme hakkının dezavantajlı gruplar açısından kullanımına ilişkin durumun ve demokratik ve adil bir seçimin gerçekleşip gerçekleşmediğinin tüm seçim süreci boyunca izlenmesini ve raporlanmasını amaçlar. Seçim süreci seçmen kütüklerinin oluşturulması, adayların belirlenmesi, seçim kampanyaları, seçmen eğitimi, seçim günü gözlemi, itirazlar ve seçim sonuçlarının incelenmesini kapsamaktadır. YSK tarafından 1 Kasım seçimlerinin gözlemi için AGİT’e akreditasyon verilmiştir. 1 Kasım seçimleri öncesinde BSİP üyesi Eşit Haklar İçin İzleme Derneği (ESHİD) ve İnsan Hakları Derneği (İHD) YSK’ya ayrı ayrı başvuru yaparak bağımsız gözlemcilik için akreditasyon talep etmiştir. YSK her iki kurumun başvurusunu da reddetmiştir. YSK’nın ret kararına rağmen demokratik gözlem hakkını kullanmak amacıyla, il seçim kurullarına bildirim yapılarak gözlem heyetleri oluşturulmuş ve seçmenlere “Eşitlik Gözlemcisi” olma ve tanık oldukları ihlalleri platforma bildirme çağrısı yapılmıştır. Çağrı sosyal medya ve ESHİD web sitesi üzerinden yapılmıştır. 8 http://www.un.org/disabilities/documents/natl/turkey.doc 7 1 Kasim gözlem raporu.indd 7 21.02.2016 02:13