Bir çok insan hakları sözleşmesi; kapsadığı hakların ülke içinde uygulanmasının
izlenmesine ilgili sivil toplum örgütlerinin katılımını önermektedir. Ayrıca bir çok ülkede
sivil toplum örgütleri bağımsız olarak seçimleri izlemekte ve raporlamaktadır.
Türkiye Cumhuriyet Devletinin taraf olduğu BM Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi’nin
25. Maddesi;
Siyasi Haklar;
Her vatandaş, bu Sözleşmenin ikinci maddesindeki ayrımlara ve makul olmayan
sınırlamalara tabi tutulmaksızın şu haklara ve imkanlara sahiptir:
a) Doğrudan veya seçilmiş temsilciler aracılığıyla kamu hizmetlerine katılma
b) Seçmenlerin iradelerini serbestçe ifade etmeleri güvence altına alan, gizli olarak oy
verildiği, genel ve eşit oya dayanan ve belirli aralıklarla yapılan dürüst seçimlerde oy
kullanma ve seçilme;
c) Genel eşitlik ilkesine uygun olarak ülkesinde kamu hizmetlerine girme.
Sözleşme çerçevesinde kurulan İnsan Hakları Komitesinin yukarıdaki 25 madde ile ilgili
25 Nolu Genel Yorumunda;
Seçimleri
yürütecek
ve
seçimlerin
adil,
tarafsız
ve
Sözleşme
ile uyum sağlayan kurallara göre gerçekleşmesini sağlayacak bağımsız bir otorite
kurulmalıdır. Taraf Devletler, seçimler süresince gizli oy ilkesini ve gıyapta oyun
mevcut olduğu sistemlerde, bu uygulamayı güvence altına alacak tedbirleri almalıdır.
Böylece, oy kullananlar nasıl ve ne şekilde oy kullandıklarını belirtmeye zorlanmamış
veya oy kullanma aşamasında müdahaleden korunmuş olacaktır. Belirtilen hakların
ortadan kaldırılması, Sözleşme'nin 25. maddesi ile bağdaşmaz niteliktedir. Oy
sandıklarının güvenliği sağlanmalı ve oylar adaylar veya temsilcileri önünde
sayılmalıdır. Seçmenlerin, oylamanın gizliliği ve oyların sayımına güvenebilmesi için
oylama işlemi, sayma işlemi, yargısal gözden geçirme ve benzeri işlemler açısından
bağımsız bir seçim kontrolü gerçekleştirilmelidir. Engellilere, görme engellilere veya
okuma yazma bilmeyenlere sağlanacak yardım bağımsız bir yardım olmalıdır.
Seçmenler, alınan bütün tedbirlerden haberdar edilmelidir.
Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları
Bürosu tarafından 22 Temmuz 2007 tarihinde yapılan Milletvekili Erken Seçimleri
değerlendirme raporunda 1990 Kopenhag Belgesine atıf yaparak bağımsız gözlemcilerin
bulunmasına vurgu yapmıştır.
119