esneyen kurallar, yaptırım olmayışı ve çalışan kesimin haklarını aramayışı… Bunları fark ettikleri için de ‘Biz nasıl olsa bunu yapıyoruz, kuralımız var ama çok yapmasak da olur’ noktasına geldiler sanırım. İlkeler ve politikalar sadece H&M için. H&M’e hitap ediyorsa ve H&M kazanıyorsa bu politikalar uygulanıyor.”69 H&M Kaynak: Tez-Koop-İş Sendikası Ancak H&M Türkiye mağazalarındaki süreç, daha sonra farklı bir sendikanın örgütlenme girişiminde olumlu yönde gelişti. Türk-İş üyesi Türkiye Kooperatif ve Büro İşçileri Sendikası’nın (Koop-İş), H&M’de, 2017 yılı Eylül ayında başladığı örgütlenme çalışmaları başarıyla sonuçlandı. Bakanlığa yaptığı toplu iş sözleşmesi yetki başvurusu, 15 Şubat 2019 tarihinde olumlu sonuçlandı.70 Taraflar arasında küresel sendikaların da desteğiyle sosyal diyalog ortamı oluşturuldu ve toplu sözleşme görüşmeleri, 24 Nisan 2019 tarihinde başladı.71 Hugo Boss Temiz Giysi Kampanyası’nın, tekstil işkolundaki dünya çapında markalardan birisi olan, İsveç sermayeli H&M markası tedarikçi firma işçilerinin durumuna ilişkin Eylül 2018 yılında hazırladığı raporda yer alan bulgular yukarıda Türkiye’de tekstil işkolu için sunulan verileri doğrular niteliktedir. Hindistan, Bulgaristan, Kamboçya ve Türkiye’de mülakat yapılan işçilerin bir kısmı ancak fazla mesai yaparak ve kotalarını doldurmaları durumunda, yasal asgari ücrete ulaşabilmekte olduklarını belirtmiştir. Bu durumda, mesai saatlerinde çalışarak asgari ücretin kazanılabilmesi yasal zorunluluğu ihlal edilmektedir. Uluslararası Çalışma Örgütü, bu durumu “zorla çalıştırma” olarak tanımlamaktadır.68 H&M, 3100 çalışan ve 72 mağazasıyla Türkiye’de geniş bir mağazacılık ağına da sahiptir. 2018 yılında, bu mağazalarda sendikal örgütlenme çabasına giren mağaza çalışanlarından biri işten çıkartıldı. Sendikalaşma çabasına öncülük ederken bir yöneticinin tutanağı ile tazminatsız olarak işten çıkartılan işçi, Tez-Koop-İş Sendikası’nın Gençemek dergisine verdiği röportajda, şirketin çalışanlar karşısındaki tutumuna dair şunları söylüyordu: Bilgi Hugo Boss AG erkek ve kadın giyim konusunda uzmanlaşmış, Alman sermayeli, halka açık hazır giyim üreticisi bir şirkettir. 110 ülkede en az 6100 satış noktası vardır. Şirketin yayınladığı bir Davranış Kuralları (Code of Conduct) metni vardır. Metinde şirket kendisi ve tedarikçilerinin ILO sözleşmelerinin belirlediği çerçevede uluslararası işçi haklarına/sosyal haklara saygılı olacağını taahhüt etmektedir.72 Yine şirketin yayınladığı Sosyal Standartlar Belgesi’nde çalışanların, diğer tüm haklarının yanı sıra, 3.9 maddesinde sendika özgürlüğünün tanındığı belirtilmektedir.73 69 Gencemek, Sayı:2, s.69 (http://www.tezkoopis.org/uploads/genc2.pdf) 70 https://www.koopis.org.tr/haber/koop-is-sendikasi-ndan-yeni-bir-oerguetlenme-zaferi/120 (erişim: 26.08.2019) “H&M Türkleşiyor (gülümsüyor). Yani Türkiye’de kuralların uygulanmayışı, 71 https://www.koopis.org.tr/haber/h-m-birinci-doenem-toplu-is-soezlesmesi-goeruesmelerine-baslandi/186 (erişim: 68 H&M: Vaat Edilen Adil Yaşam Ücreti Gerçek İse Açlık Sınırı (H&M’in Daimi Tedarikçilerinin Ödediği Maaşlara İlişkin 72 https://group.hugoboss.com/fileadmin/media/pdf/sustainability/EN/Code_of_Conduct.pdf (erişim: 26.08.2019) 26.08.2019) Araştırma Bulguları), Clean Clothes Campaign raporu [http://www.temizgiysi.org/wp-content/uploads/2018/09/HM-Last73 https://group.hugoboss.com/fileadmin/media/pdf/sustainability/EN/Social_Standards_EN.pdf (erişim: 26.08.2019) Version-TR-compressed.pdf] 66 OH A L REJİMİNDE İŞÇİLERİN KOLLEK TİF H A K L A RI AV R U PA K Ö K E N L I / İ L I Ş K I L I İ Ş L E T M E L E R D E S E N D I K A L Ö R G Ü T L E N M E H A K L A R I AV RUPA SERMAYELI İŞLE TMELERDE YAŞANAN KOLEK TIF İŞÇI HAK L ARI İHL AL VAK AL ARINDAN ÖRNEK LER 67