Öte yandan Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu kapsamında, toplu sözleşme prosedüründe uygulanan kimi süreler de uzatıldı. Bu, fiiliyatta toplu sözleşme süreçlerinin bir anlamda askıya alınması anlamına geliyordu. Kısaca özetlediğimiz sosyal paket kapsamındaki düzenlemeler, işçilerin gelir kaybı telafisi konusunda beklentilerini karşılamaktan uzak kaldı. Doç. Dr. Aziz Çelik’in, Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı verilerine dayanarak yaptığı hesaplamalara göre, salgının başlangıcından Ağustos ayı başına kadar ki 4,5 aylık dönemde, 6 milyon işçi ve işsize, İŞKUR ödenekleri, kısa çalışma, ücretsiz izin -nakdi ücret- ve işsizlik ödeneklerini kapsayan 22,4 milyar nakdi ödeme yapıldı. Ödemelerden yararlanan işçilere ayda ortalama 822 TL destek sağlandı ki bu, 2020 yılı net asgari ücret tutarı olan 2300 TL’nin üçte biridir.83 Salgının ilk 4,5 aylık döneminde, salgın öncesinde 132 milyar TL’ye yakın birikimi olan İşsizlik Sigortası Fonu’ndan (İSF) ancak 15-16 milyar civarında azalma olduğu görülmektedir. Dolayısıyla İSF’nun elindeki birikimle pandemide çok daha yüksek bir destek sağlama olanağı varken tercih edilmediği görülmektedir. Oysa pandemide Türkiye’de, yalnızca işsiz kalanlar değil çalışmaya devam eden işçiler de telafi edilmesi gereken ciddi bir gelir kaybına uğramışlardır. DİSK-AR tarafından kapsamlı bir saha çalışmasına dayalı olarak hazırlanan “Covıd-19 İşçileri Nasıl Etkiledi?”84raporuna göre, araştırmaya katılan DİSK’e bağlı sendikalara üye işçilerin yüzde 36’sı ücret ve gelir kaybı yaşadı, yüzde 40’ı daha ucuz besinlere yöneldi, işçilerin yüzde 25’ten fazlasının borçları arttı. Bu veriler, Covid-19 sürecinde sendikal örgütlülük kapsamında olan işçiler için bile gelir kaybı ve borçlanmanın, ciddi boyutta olduğunu göstermektedir.85 ILO’nun, İnsana Yakışır İş konseptinin hedeflerinden biri olan ”yeterli 83 https://www.birgun.net/haber/salgin-doneminde-yoksula-ve-isciye-verilen-destek-yeterli-mi-sosyal-koruma-kalkanigercekleri-310519 84 COVID-19 İŞÇİLERİ NASIL ETKİLEDİ?: Salgının Çalışma Yaşamına Etkileri - DİSK Üyesi İşçilere Yönelik Alan Araştırması Sonuçları http://disk.org.tr/wp-content/uploads/2020/07/DISK-COVID-19-Alan-Arast%C4%B1rmas%C4%B1Rapor-8-7-2020.pdf 85 COVID-19 İŞÇİLERİ NASIL ETKİLEDİ?: Salgının Çalışma Yaşamına Etkileri - DİSK Üyesi İşçilere Yönelik Alan Araştır- Kaynak: DİSK Tekstil sağlık hizmetlerine erişimi güvence altına alan çalışma koşullarından yararlanma” ilkesi bağlamında, Türkiye işçileri açısından ciddi hak ihlalleri yaşandı. Özellikle imalat sanayinde çalışan işçiler, uzunca bir süre, salgının yayılmasına karşı tedbir amacıyla ilan edilen sokağa çıkma yasaklarında bile özel izinlerle faaliyetine devam eden fabrikalarda çalışmak durumunda bırakıldı. Bunun sonucunda da Covid-19’dan kaynaklanan sağlık ve sosyal etkilere daha fazla maruz kalmış oldular. DİSK-AR tarafından, bağlı sendikaların üyelerine ilişkin derlenen verilerle hazırlanan rapora göre, salgın süresince, 535 DİSK üyesi işçiye Covid-19 pozitif tanısı konurken işçilerdeki pozitif vaka oranı (binde 4,1), Türkiye ortalama pozitif vaka (binde 1,3) oranının 3,2 katı olduğu görülmektedir.86 İşçileri Sendikası DİSK’e bağlı Tekstil Sendikası’nın Gaziantep temsilcisi olan Mehmet Türkmen, kentteki fabrikalarda yaygınlaşan salgına dair, sosyal medya paylaşımlarında bulunduğu için gözaltına alındı. Salgına rağmen fabrikalarda işçilerin çalışmaya zorlandığını duyuran Türkmen, yerel bir haber sitesinde hedef gösterildi, provokatörlükle itham edildi. Türkmen, yapılan bir ihbar nedeniyle “halkı kin ve nefrete teşvik veya aşağılama” suçlamasıyla evinden gözaltına alındı, savcılık ifadesinin ardından mahkemeye sevk edilmeye gerek görülmeden serbest bırakıldı. Bununla birlikte sosyal medya paylaşımlarında adı geçen fabrika, işçilerin eylemi üzerine, 15 gün süreyle üretimi durdurdu. Mehmet Türkmen’in yaptığı açıklamalardan sonra, bölgede 10 kadar fabrika üretime ara verip işçileri ücretli izne gönderdi.87 86 http://disk.org.tr/2020/04/covid-19-disk-raporunun-ucuncusu-yayinlandi/ ması Sonuçları http://disk.org.tr/wp-content/uploads/2020/07/DISK-COVID-19-Alan-Arast%C4%B1rmas%C4%B187 https://www.sessizkalma.org/defender/mehmet-turkmen/ Rapor-8-7-2020.pdf 74 OH A L REJİMİNDE İŞÇİLERİN KOLLEK TİF H A K L A RI AV R U PA K Ö K E N L I / İ L I Ş K I L I İ Ş L E T M E L E R D E S E N D I K A L Ö R G Ü T L E N M E H A K L A R I C O V I D -1 9 S A L G I N I N D A İ Ş Ç I H A K L A R I N I N V E İ H L A L L E R I N G E N E L D U R U M U H A K K I N D A Ö Z E T 75