kanunla düzenlenir” hükmüyle grev hakkını – sınırlandırarak da olsa- tanır. 2012 yılında çıkartılan 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile toplu sözleşme sürecinin aşamaları ve nitelikleri ayrıntılı olarak düzenlenmiş, hakkın kullanımının hukukî sınırları çizilmiştir. Bireysel çalışma ilişkileri ise 2003 tarihli 4857 sayılı kanun ile kapsamlı biçimde düzenlenmiştir. Konuyla ilgili bu temel mevzuatın ötesinde, Türkiye’nin onayladığı uluslararası sözleşmeler ile bu sözleşmelerin uygulanmasına dair faaliyet yürüten denetim organlarının raporları ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) kararları da emeğin haklarının uluslararası düzeyde temeli olarak dikkate alınmalıdır. Anayasa’nın 90. maddesi “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir” hükmüyle bu alanda hayli ileri bir düzenleme yapmıştır. Türkiye’nin 1932’den itibaren üyesi olduğu ve Kaynak: TÜMTİS - (2012 TÜMTİS birçok sözleşmesini onayladığı Uluslararası Sendikal haklar eylemi) Çalışma Örgütü’nün (ILO) 1948’de kabul edilen 87 no’lu Sendika Özgürlüğü ve Sendika Hakkının Korunması Sözleşmesi sendikal örgütlenme hakkını güvenceye alır (Türkiye tarafından onaylanarak 1993’te yürürlüğe girmiştir). Toplu pazarlık hakkı, ILO’nun 1949 yılında kabul edilen 98 no’lu Örgütlenme ve Toplu Pazarlık Hakkına İlişkin Sözleşme ile uluslararası düzeyde güvenceye alınan temel haklardan bir başkasıdır (Türkiye tarafından onaylanarak 1952’de yürürlüğe girmiştir). Sözleşmenin 4.maddesinde şu ifadeye yer verilir: “Çalışma şartlarını kolektif mukavelelerle (toplu sözleşmelerle) tanzim etmek (düzenlemek) üzere işverenler veya işveren kuruluşlarıyla işçi kuruluşları 16 OH A L REJİMİNDE İŞÇİLERİN KOLLEK TİF H A K L A RI AV R U PA K Ö K E N L I / İ L I Ş K I L I İ Ş L E T M E L E R D E S E N D I K A L Ö R G Ü T L E N M E H A K L A R I arasında gönüllü müzakere usulünden faydalanılması ve bu usulün tam bir surette geliştirilmesini teşvik etmek ve gerçekleştirmek için, lüzumu halinde milli şartlara uygun tedbirler alınacaktır.” ILO 1981 yılında kabul ettiği 154 no’lu Toplu Pazarlık Sözleşmesi ve onunla bağlantılı 163 no’lu Toplu Pazarlık Tavsiye Kararı ile toplu pazarlığın özendirilmesi, kapsamının geniş bir biçimde belirlenmesi, özgür toplu pazarlık koşullarının yaratılması konularında, hakkın kullanımını daha da güçlendirecek düzenlemeler getirmiştir. Bu sözleşmeler Türkiye tarafından henüz onaylanmamıştır. Belirtilenler dışında birçok ILO belgesi de toplu pazarlık hakkını tanıyan ve destekleyen ifadeler içerir. Ayrıca, sözleşmelerin uygulanmasını denetleyen O H A L’ I N H U K U K I Ç E R Ç E V E S I V E S I N I R L A R I 17