bu faslın ana açılış kriteri olan sendikal haklara ilişkin Avrupa standartları ve ILO Sözleşmelerine uyum kriterini karşılamasının önündeki başlıca engeller olmaya devam etmiştir. Bakanlar Kurulu’nun devam eden grevleri fiili olarak yasaklama yetkisi, ekonomik istikrar ve hizmetin devamı gerekçelerini içerecek şekilde genişletilmiştir. Komisyon, önümüzdeki yıl Türkiye’nin sendikal haklardan tam olarak yararlanılmasını sınırlayan engelleri kaldırması gerektiği sonucuna varmıştır.29 Avrupa Komisyonu 2019 Yıllık İlerleme Raporu’nda, sendikaların yöneticileri ve üyelerinin çeşitli barışçıl sendikal faaliyetleri nedeniyle keyfi işten çıkarma, kötü muamele ve gözaltına alınmaya maruz kaldıkları belirtilmiş, İstanbul Havalimanı eylemleri nedeniyle yaşanan tutuklamalara dikkat çekilmiştir.30 Rapor’a göre bunlarla birlikte örgütlenme özgürlüğü ve toplu pazarlık hakkı gibi diğer temel işçi haklarındaki ihlaller, Uluslararası Çalışma Örgütü’nün dikkatini çekmiştir. Rapor’a göre 2018’de özel sektörde gerçekleştirilmek istenen iki grev, hükümet tarafından ertelenmiş yani fiili olarak yasaklanmıştır. Bu arada Anayasa Mahkemesi, hükümetin 2015’te metal sektöründeki bir grevi, milli güvenlik gerekçesiyle erteleme kararının grev hakkını ihlal ettiğine karar vermiştir.31 Türkiye’de işçilerin temel hakları konusunda yaşanan ihlaller, AİHM kararlarına da konu olmuştur. Bu kararlar söz konusu hakların korunması ve geliştirilmesi bağlamında ufuk açıcı ve güçlendirici niteliktedir. Aşağıda bu kararlardan yakın zamanlı olan ve konumuz açısından örnek oluşturan bir tanesine özet biçimde yer verilecektir: AİHM 04.04.2017 tarihli Tek Gıda İş Sendikası/Türkiye kararı:32 29 https://www.ab.gov.tr/siteimages/pub/komisyon_ulke_raporlari/2018_turkiye_raporu_tr.pdf (erişim: 26.08.2019) 30 https://www.ab.gov.tr/siteimages/birimler/kpb/2019_trkiye_raporu-_tr.pdf (erişim: 26.08.2019) 31 Anayasa Mahkemesi 29 Ocak 2015 tarihinde metal işkolunda MESS grup sözleşmelerinde grev hakkını kullanan DİSK/ Birleşik Metal-İş Sendikası’nın grevinin Bakanlar Kurulu tarafından ertelenmesine ilişkin başvurusunu haklı bularak idarenin 50 bin tl tazminat ödemesine karar vermiştir. Bilgi için bkz: http://www.birlesikmetalis.org/index.php/tr/guncel/basinaciklamasi/830-ba-aym (erişim: 26.08.2019) 32 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Tek-Gıda İş Sendikası/Türkiye, 04.04.2017, Başvuru no. 35009/05. Karar açıklaması ve değerlendirmesi: Astarlı, Muhittin. ���Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Sendika Hakkının Etkili Korunmasına İlişkin Tek Gıda İş Sendikası/Türkiye Kararı Ve Türk Hukuku Bakımından Çıkarımlar.” Çalışma ve Toplum, 2019/2 40 OH A L REJİMİNDE İŞÇİLERİN KOLLEK TİF H A K L A RI AV R U PA K Ö K E N L I / İ L I Ş K I L I İ Ş L E T M E L E R D E S E N D I K A L Ö R G Ü T L E N M E H A K L A R I Kaynak: Belirsiz Tukas Gıda Sanayi ve Tic. A.Ş’nin üç fabrikasında çalışan işçilerden bazıları, Tekgıda-İş Sendikası’na üye olmuşlardır. Sendika, 20 Şubat 2004’te, bu üç işyeri için toplu iş sözleşmesi yetkisi başvurusunda bulunmuştur. Bakanlık, 26 Mayıs 2004 tarihinde sendikaya toplu iş sözleşmesi yetki belgesi vermiştir. Ancak daha sonra işveren şirket, sendikanın yetkisine itiraz etmiş Kaynak: Tek Gıda-İş Sendikası ve dava, iş mahkemesinde kabul edilerek Yargıtay tarafından da onanmıştır. Bu arada 2004 yılı başlarında, şirket işten çıkarma tehdidiyle sendikaya üye olan işçilerin üyeliklerinden vazgeçmelerini istemiştir. Bazı işçiler sendika üyeliğinden istifa etmiş, kırk işçi ise bu talebi reddetmiştir. Çok geçmeden şirket, ekonomik nedenlerden (piyasa dalgalanmaları) ya da mesleki yetersizlikleri (başarısız sonuçlar) gerekçe göstererek söz konusu kırk işçiyi işten çıkarmıştır. İşten çıkarılan işçiler, 2004 yılının Mart ayında haksız yere işten çıkarıldıkları için işe iade talebiyle İzmir İş Mahkemelerine başvurmuşlardır. Birçok İzmir İş Mahkemesi (1, 2, 3, 4, ve 5 no.lu), Temmuz ve Aralık 2004 tarihleri arasında işe iade davalarını kabul etmiş ve fesihlerin sendikal nedenle yapıldığını tespit ederek işçilerin işe iadesine, işe başlatılmamaları halinde 1 yıllık ücret tutarından sendikal tazminat ödenmesine karar vermiştir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, Aralık 2004 ve Haziran 2005 tarihleri arasında verdiği kararlar ile İzmir İş Mahkemelerinin kararlarını onamıştır. Tukaş, işten çıkardığı işçilerin hiçbirisini T Ü R K I Y E ’ D E K I E M E K H A K İ H L A L L E R I TA B L O S U 41