İnsan hakları; tüm insanların sahip olduğu hak ve özgürlükler bütünüdür, evrensel olarak tanınmış normlardan oluşur, insanlığın ortak mücadelesinin ürünüdür ve bütün dünyadan insanların çabasıyla gelişmeye devam etmektedir.

Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme (BMEHİS) de bu çabaların bir sonucu olarak kabul edilmiştir. Türkiye’nin de taraf olduğu Sözleşme, engelli bireylerin topluma diğer bireylerle eşit, tam ve etkin katılımını amaçlar ve devletlere bu konuda sorumluluk yükler.

Sıklıkla kullandığımız biçimiyle ‘Engelli hakları’ sadece engellilerin sahip olduğu ya da onlara özgü olan yeni veya ayrı bir haklar kategorisi değildir. Yani engelliler de diğer herkes gibi insan olmaktan kaynaklanan medeni, siyasi, ekonomik, kültürel ve sosyal haklara sahiptir. Sözleşme engellilerin eğitim, sağlık, düşünce ve ifade özgürlüğü vb. haklara diğer insanlarla eşit ve tam erişimlerinin sağlanmasını amaçlamaktadır.

Bu rehber, Türkiye’de dava izlemeyi hedefleyen insan hakları savunucularına ve hak temelli çalışan Sivil Toplum Örgütleri’ne (STÖ) adil yargılama standartlarının pratikte izlenmesi için yol göstermeyi hedeflemektedir. Dava gözlemi yapacak olanlar için kolaylaştırıcı olacağını düşündüğümüz örnek bir soru seti ile örnek bir dava izleme raporu rehbere ilave edilmiştir.

Seslendirilen bu rehber, bir yandan izleme faaliyetinde göstergelerin nasıl belirlenmesi gerektiğine yönelik örnekler sunarken, diğer yandan bireysel deneyimler, medya, Sivil Toplum Örgütleri İçin Engelli Hakları İzleme Rehberi politika ve yasalar bağlamında engelli hakları ile ilgili nasıl izleme yapılması gerektiğine dair geniş kapsamlı bilgiler sunmaktadır.

İnsan haklarına saygıyı güçlendirerek, ayrım gözetmeksizin herkesin haklara eşit fırsatlarla erişimini sağlamanın önemli araçlarından biri de farklı gruplar bakımından izleme ve raporlama faaliyetidir. Hakların kullanımında ve uygulanmasında ayrımcılık alanlarını tespit etmek; hak ihlallerini belgelemek ve insan hakları mekanizmalarının işlerliğini güçlendirmenin yanında savunuculuk faaliyetleri geliştirmek bakımından da önemlidir.

"Sivil Toplum Örgütleri için Temel Veri Eğitimi Kılavuzu" örgütlerin veri odaklı çalışmalarını yürütürken daha sistematik şekilde ilerlemelerini sağlamak için hazırlanmıştır. 10 bölümden oluşan Kılavuz, verinin Sivil Toplum Örgütleri (STÖ) için neden önemli olduğunu, veriyi anlamlandırmak için yapılması gereken ön hazırlıkları ve temel veri becerilerini geliştirmek için tasarlanmıştır. Bu amaçla Kılavuz’da veri toplama, veri doğrulama, veri temizleme, veri analizi, veri görselleştirme, açık veri ve sivil toplum ilişkisi başlıkları yer almaktadır.

Bu rapor, Türkiye’de toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin yasaklanması veya ertelenmesine ilişkin işlemlere karşı açılan iptal davaları ile toplantı ve gösteri yürüyüşlerine müdahale veya güvenliğin sağlanmaması nedeniyle ortaya çıkan zararların tazmini istemiyle açılan tam yargı davalarının AİHS’in 13. maddesi ve Anayasa’nın 40.maddesi kapsamında etkili başvuru yolu olarak kabul edilip edilemeyeceğine odaklanmıştır.

Bu kapsamda; öncelikle Türkiye’de mevzuat ve bu işlemlere karşı başvuru yolları ile Eşit Haklar için İzleme Derneği tarafından toplanan ve 2018-2021 yıllarını içeren yasaklama kararı verileri incelenmiş; konuyla ilgili davalar hakkında bilgi sahibi olan avukatlarla görüşme yapılmış ve paylaştıkları dava dosyaları incelenmiştir.

Raporda, (I) daha az davaya konu olan ve son yıllarda uygulaması giderek artan biçimde genel veya özel yasaklama veya erteleme kararlarına karşı yargısal denetim yolunun ve (II) toplantı ve gösteri yürüyüşlerine yapılan haksız müdahalelerden doğan zararlarda tam yargı davalarının etkili bir yargısal yol olup olmadığı sorununa odaklanacaktır. Bu iki konudaki etkili yargısal denetim sorununun farklı açılardan ele alınması gerektiğinden, önce genel anlamda bir başvuru yolunun etkili olup olmadığının nasıl değerlendirilmesi gerektiği ele alınmış; daha sonra erteleme ve yasaklama kararlarına karşı açılan davalarda mevzuat açısından hangi durumlarda yürütmenin durdurulması mekanizmasının etkili olmayabileceğine, hem de uygulamadaki sorunlara ve ilgili mahkeme kararlarına değinilecektir.