Mahkeme, özellikle başvuranın psikolojik durumunun niteliğinin kendisini ortalama bir
hükümlüden daha fazla savunmasız yapmış olduğunu ve tutukluluğunun sıkıntı, ızdırap ve
korku duygularını daha kötü bir hale getirebileceğini tespit ederek Sözleşme’nin 3. maddesinin
(insanlık dışı ve aşağılayıcı muamele yasağı) ihlal edildiğine karar vermiştir. Arnavutluk
Hükümeti, başvuranın belirli bir sağlık durumu olmasına rağmen diğer hükümlülere
davranıldığı gibi başvurana davranıldığını kabul etmiş, ayrıca hükümlülerin ruhsal
rahatsızlıklarına ilişkin Avrupa Konseyi’nin tavsiyelerine uyum sağlamadığını göstermiştir.
Ayrıca, Sözleşme’nin 46. maddesi kapsamında (kararların bağlayıcılığı ve infazı), Mahkeme
Arnavutluğu sağlık durumlarından dolayı özel bakım gerektiren hükümlülere yönelik uygun
tutukluluk koşullarının ve özellikle uygun tıbbi tedavinin sağlanmasına dair gerekli tedbirleri
acil olarak almaya davet etmiştir.28
Adli Yardım müessesini hukuk yargılamaları ve ceza yargılamalarında ayrı ayrı inceleyecek
olursak;
Hukuk yargılamalarında Adli Yardım Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda şu şekilde
düzenlenmiştir:
Adli yardımdan yararlanacak kişiler
MADDE 334- (1) Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin,
gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan
kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde,
taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler.
Adli yardım hizmetinin verilmesi, kapsamının ve usulünün belirlenmesi ise Baroların
inisiyatifine bırakılmıştır. Barolar adli yardıma ilişkin kendi uygulama yönergelerini
hazırlamakta ve bu hizmetten yararlandırmada esas alınan ekonomi imkanlardan yoksun
olmanın çerçevesini kendileri çizmektedirler. Dolayısıyla her bir baro kendi uygulama pratiğini
geliştirmekte ve yeknesak bir uygulama yapılmamaktadır. Büyükşehirlerdeki barolarda engelli,
kadın, mülteci, çocuk vb. alanlarda uzmanlaşmış komisyonlar kurulup yine bu alanlarda
uzmanlaşmış avukatlarca adli yardım hizmeti sağlanabilirken küçük barolar bu hizmeti
sağlayabilme olanağından yoksundurlar.
Adli yardım hizmetinden yararlandırmada esas olan ekonomik kriterler de barolar arasında
farklılık göstermektedir. Bazı barolar bu hizmetten yararlanacak kişinin hiçbir gelir kaynağının
olmamasını kriter olarak alırken bazı baroların asgari ücretle çalışan bir başvurucuyu adli
yardımdan yararlandırdığı uygulamada karşılaşılan örneklerdendir.
Engelliler açısından adli yardım müessesesinin incelediğimizde adli yardım bürolarının
erişilebilirlik sorunları olduğunu, on-line başvuru imkanının birçok baroda mümkün
olmadığını, işitme engelli bir başvuran olduğu takdirde tercümanlık hizmetinin nereden ne
şekilde temin edileceğine ilişkin herhangi bir yerleşik uygulama biçiminin olmadığını ,adli
yardımdan yararlanan engellilerin istatistiğinin tutulmadığını tespit etmek ise oldukça kolaydır.
28
www.inhak.adalet.gov.tr,T.C adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü İnsan
Hakları Daire Başkanlığı, Tutuklama ve Ruh Sağlığı Tematik Bilgi Notu,2015
74