Engelliler Haklarından Ne Ölçüde Faydalanıyorlar?
57%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
30%
…
3%
Bİ
LM
İY
OR
UM
/F
İK
Rİ
M
YO
K
YE
TE
Rİ
NC
E
AZ
FA
YD
AL
AN
IY
OR
LA
R
FA
YD
AL
AN
AM
IY
OR
LA
R
10%
Görüşmecilerin çoğunluğu, engelli bireylerin haklarından faydalanamadığını ya da az
faydalandığını ifade etmişlerdir. Yeterince faydalanabildiğini düşünen görüşmeci sayısı 31’dir.
Odak grup toplantılarında farklı engel grupları açısından, haklara ulaşabilme konusunda farklı
zorluklar yaşandığından bahsedilmiştir. Örneğin bir kişi, görme engelli bireyler için,
bilgisayarın sesli bir programı olması ekonomik maliyeti arttıran bir unsur olduğundan,
ekonomik olanağa sahip olmayan görme engelli bireylerin, bilgiye erişimde zorlukla
karşılaştığını ifade etmiştir. Benzer şekilde dağıtılan broşür gibi materyaller, engelli bireylerin
erişebileceği şekilde düzenlenmiyorsa, bilgiye erişim engelinin devam ettiğini belirtmiştir. Hak
arama mekanizmalarına erişimde ise, sistem kurgulanırken, engelli bireylerin ihtiyaçlarını da
dikkate almanın ve erişilebilirliği sağlamanın yaşanan sorunları önlemede önemli olduğu dile
getirilmiştir.
Odak grup toplantılarında tartışılan bir diğer konu ise engelli bireyler arasında yardım temelli
anlayışın hakim olması sebebiyle herhangi bir hak arama girişiminde bulunulmamasıdır. Pratik
ve kısa sürede amaca ulaşma anlayışının yerleşik olmasından dolayı yargı yoluna
başvurulduğunda sonuç alma süresinin uzayacağının ve/veya sonuç alınamayacağının
düşünülmesi, yargı yolunun engelli bireyler tarafından tercih edilmemesine neden olduğu da
ayrıca dile getirilmiştir.
Engel durumu sebebiyle alınan herhangi bir desteğin ailenin engelli birey yerine ya da
aracılığıyla elde ettiği bir gelire dönüşme riski taşıdığı ve bu bağlamda da engelli bireyin hak
arayan bir özne olarak algılanmasıyla ilgili sıkıntıların doğduğu da odak grup toplantılarında
gündeme gelen konular arasında yer almıştır. Aileden kişilerin, engelli bireylerin hak talep
edicileri konumuna gelmesinin istismar edici sonuçlarının olabileceği de tartışılması ve dikkatli
yaklaşılması gereken bir konu olduğunun altı ayrıca ��izilmiştir.
Derinlemesine görüşme yaptığımız görüşmecilerimizden biri, engelli bireyler için gerekli
mevzuatın bulunduğunu, ancak uygulama kısmında sorunlar olduğunu şu sözlerle belirtmiştir:
“Hani kanunlar çok iyi düzenlenmiş olabilir, yönetmelikler çok iyi olabilir ama
uygulatamıyorum, uygulamada hiçbirini göremiyoruz. Yani biz 12.000.000 engellinin hiçbir
baskı gücü yok. Bir de ailelerle düşünün ne kadar büyük bir rakam ama hakkımızı
10