İÇ HUKUKTA BAŞVURU MEKANİZMALARI
1. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu Ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun uyarınca
23 Eylül 2012 tarihinden sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar için hak ihlali iddiası ile
Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılabilmektedir.6216 sayılı yasadaki bu hakkı
düzenleyen hükümler şu şekildedir:
Bireysel başvuru hakkı
MADDE 45- (1) Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden,
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller
kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa
Mahkemesine başvurabilir.
(2) İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari
ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması
gerekir.
(3) Yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru
yapılamayacağı gibi Anayasa Mahkemesi kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında
bıraktığı işlemler de bireysel başvurunun konusu olamaz.
Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar
MADDE 46-(1) Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal
nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir.
(2) Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz. Özel hukuk tüzel kişileri sadece tüzel kişiliğe
ait haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilir.
(3) Yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan haklarla ilgili olarak yabancılar bireysel başvuru
yapamaz.
Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılırken dikkat edilmesi gereken husus ihlal
edildiğini iddia ettiğimiz hakkın hem Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda hem de Avrupa
İnsan Hakları Sözleşmesi’nde güvence altına alınan haklardan biri olmasıdır. Bu bağlamda
adalete erişim hakkı adil yargılanma hakkı kapsamında hem Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
madde 6’da hem de Türkiye Cumhuriyeti Anayasası madde 36 ‘da güvence altına alınmış,
ihlali durumunda bireysel başvuruya konu edilebilecek haklardandır.
59