- 19 -
CDL-AD(2019)017rev
62. Kamusal alanın meşru kullanımı açısından toplantılar. Demokratik bir toplumda
toplanma özgürlüğünün önemi göz önüne alındığında toplantılar; ticari faaliyetler veya yaya ve
araç trafiği gibi kamusal alanların diğer, daha rutin kullanımlarına eşit derecede meşru bir
kullanım olarak görülmelidir.81 Bu bağlamda, hem Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve
Amerikalar Arası İnsan Hakları Komisyonu İfade Özgürlüğü Özel Raportörü, kamusal alanda
toplantıları engellemek yerine kolaylaştırma ihtiyacını vurgulamıştır.82
63. Özel mülkte gerçekleştirilen toplantıların korunması. Barışçıl toplanma özgürlüğü, özel
toplantıların yanı sıra halka açık yerlerde yapılan toplantıları da korur.83
64. Özel mülke girme hakkı bulunmaması. Bir toplantının yerini veya güzergahını seçme
özgürlüğü olmasına rağmen, barışçıl toplanma hakkı, özel mülke (hatta devlet daireleri veya
bakanlıklar gibi normalde kamuya açık olmayan kamu mülkiyetindeki tüm mülklere) otomatik
olarak giriş hakkı vermez.84 Aynı zamanda, bireylerin ve grupların toplanma özgürlüğü hakkını
kullanma kabiliyetleri pratik ve etkili kalmalıdır. Özel mülke erişim kısıtlamalarının yanı sıra
kamu mülkiyetine erişim üzerinde de kapsamlı kısıtlamaların mevcut olması, bu hakkı tamamen
teorik ve yanıltıcı hale getirme etkisine sahip olabilir ve bundan kaçınılmalıdır.85
“Demokratik bir toplumda kentsel alan yalnızca bir hareket alanı değil, aynı zamanda bir katılım alanıdır”; İspanya Anayasa
Mahkemesi, 12 Aralık 2011 tarih ve STC 193/2011 numaralı karar [İngilizce çevirisi]. Karşılaştırınız: AB Adalet Divanı, Eugen
Schmidberger, Internationale Transporte und Planzuge / Republik Osterreich (C-112/00, 12 Haziran 2003 tarihli karar). Patyi ve
Diğerleri / Macaristan, Başvuru No. 35127/08, 17 Ocak 2008) paragraf 42-43'te Mahkeme, Macar hükümetinin trafik ve toplu
taşımadaki olası aksamalarla ilgili iddialarını reddetmiştir. Benzer şekilde Körtvélyessy / Macaristan, Başvuru No. 7871/10, 4 Nisan
2016, paragraf 29'da Mahkeme şu sonuca varmıştır: “Yetkililer, gösteri yasağını koyarken ve yalnızca trafikle ilgili hususlara
dayanarak, toplanma özgürlüğünü kullanmak isteyenlerin hakları ile seyahat özgürlüğü geçici olarak sağlanamamış olabilecek
diğerlerinin hakları arasında adil bir denge kuramamıştır." Ayrıca bkz. Hague / CIO, 307 U.S. 496, 515 (1939). Araç trafiğinin
toplanma özgürlüğüne kıyasla önceliklendirilmesine karşı daha fazla argüman için bkz. Nicholas Blomley, "Civil Rights Meets Civil
Engineering: Urban Public Space and Traffic Logic" (Medeni Hakların İnşaat Mühendisliğiyle Buluşması: Kentsel Kamusal Alanlar ve
Trafik Mantığı), Canadian Journal of Law and Society, Cilt. 22 No. 2 2007 55-72. Ayrıca bkz. Amerikalar Arası İnsan Hakları
Komisyonu, "İfade Özgürlüğü Özel Raportörlüğü Raporu", 2008, paragraf 70: "Doğal olarak grevler, yol kapamalar, kamusal alan
işgalleri ve hatta sosyal protestolar sırasında meydana gelebilecek karışıklıklar, önlenmesi ve onarılması gereken rahatsızlıklara ve
hatta zararlara neden olabilir. Bununla birlikte, özellikle kendilerini kamuya açık bir şekilde ifade etme konusunda başvurabileceği
başka bir yol olmayan grupların söz konusu olduğu durumlarda, protestolara yönelik orantısız kısıtlamalar ifade özgürlüğü hakkını
ciddi şekilde tehlikeye atmaktadır. Bu nedenle Özel Raportörlük, aslen bireylerin yaşamı veya özgürlüğü gibi yasal olarak korunan
çıkarları bizatihi olumsuz yönde etkilemeyen, bir protestoya katılmak, yol kapatmak veya toplumsal olaylar gibi durumlardan cezaya
tabi suçlar yaratan ceza hükümlerinin varlığından endişe duymaktadır."
82 Bu bağlamda, ayrıca bkz. Özel Raportör'ün Kore Cumhuriyeti misyonu sonrasında barışçıl toplanma ve örgütlenme özgürlüğü
haklarına ilişkin Raporu, A/HRC/32/36/Add.2, 15 Haziran 2016, paragraf 28: 'Polisin toplantıları yasaklamak veya yasa dışı ilan
etmek için dayandığı, trafiğin kesilmesi, vatandaşların günlük hayatlarının olumsuz etkilenmesi, yüksek gürültü seviyeleri ve eş
zamanlı bir toplantının geç bildirilmesi gibi sebepler, toplantılara getirilen sınırlamaları gerekçelendirmek açısından MSHUS Madde
21'de yer alan kriterleri karşılamamaktadır. […] Toplantıları kısıtlama konusundaki geniş takdir yetkisi ve erkler, örneğin, basın
toplantılarının […], katılımcılar slogan attığı için 'yasa dışı toplantılar' olarak kabul edildiği iddia edilen durumlara yol açtığı iddia
edilmiştir." Daimi Tahkim Mahkemesi, Arctic Sunrise Tahkim Davası (Hollanda / Rusya), 14 Ağustos 2015 tarihli Esasa İlişkin Karar,
paragraf 227-228. Kararda diğer hususların yanı sıra, protestoların barışçıl olması koşuluyla, "Denizde protesto yapılması, seyir
özgürlüğü ile bağlantılı olarak denizlerin uluslararası yasalara uygun bir kullanımı olduğu" teyit edilmektedir.
83 Annenkov ve Diğerleri / Rusya (2017), a.g.e., not 48, paragraf 122. Ayrıca bkz. Djavit An / Türkiye (2003) a.g.e., not 1, paragraf 56
ve Rassemblement Jurassien Unité Jurassienne / İsviçre, Başvuru No. 8191/78, 10 Ekim 1979 tarihli Komisyon Kararı, s. 119. Ayrıca
bkz. Max Planck Karşılaştırmalı Kamu Hukuku ve Uluslararası Hukuk Enstitüsü, "Comparative Study on National Legislation on
Freedom of Peaceful Assembly" (Barışçıl Toplanma Özgürlüğü Hakkında Ulusal Mevzuata Dair Karşılaştırmalı Çalışma) (Venedik
Komisyonu tarafından 19 Haziran 2014 tarihinde onaylanmıştır), CDL-AD (2014) 024, paragraf 489-492. Kamusal ve özel alanlardaki
toplantılar için geçerli olan farklı rejimler dizisini açıklar.
84 Appleby ve Diğerleri / Birleşik Krallık, Başvuru No. 44306/98, 6 Mayıs 2003, paragraf 47; Taranenko / Rusya (2014), a.g.e., not 60,
paragraf 78. Birleşik Krallık'ta, özel mülk olan yerlerin, 'halka açık yerlerin' yasal tanımı kapsamına girdiği kabul edilmiştir: Antisosyal davranışta bulunan grupların dağıtılması emri verme yetkisine ilişkin bir davada Yargıç May, 2003 tarihli Anti-Sosyal
Davranışlar Yasası Madde 36(b)'de yer alan 'halka açık yer' tanımının “sinemaları, restoranları, kafeleri ve halk evlerini içerdiğinin
değerlendirildiğini” belirtmiştir (R (W ve PW) / Metropol Emniyet Müdürü ve Diğerleri [2006] EWCA Civ 458). Aksine, kamuya ait
binalar - belediye binaları ve yerel meclis toplantı odaları gibi - içindeki yerler ne tamamen ne de kalıcı olarak halka açıktır, ancak
yine de halka belirli zamanlarda veya belirli amaçlar için sınırlı erişim verilir (bkz. Laporte / Metropol Emniyet Müdürü [2014] EWHC
3574 (QB)).
81
Örneğin bkz. BM Barışçıl Toplanma ve Örgütlenme Özgürlüğü Hakları Özel Raportörü, BM Genel Kurulu'na Sunulan Rapor
(Dernekler ve işletmeler için elverişli ortamlara dair karşılaştırmalı çalışma, Dok. A/70/266, 4 Ağustos 2015, paragraf 102-104: “Özel
Raportör, sivil toplum kuruluşlarının kurumsal etkinlikler, çıkarlar veya mülklerle ilgili olarak düzenledikleri ifadeye dayalı
toplantıların meşruiyetini yineler. Çakışan menfaatlerin uygun bir şekilde dengelenmesi, uluslararası hukuka uygun objektif kriterler
temelinde sağlanmalıdır." Knight First Amendment Institute at Columbia University ve Diğerleri / Donald J. Trump ve Diğerleri, 17
Civ. 5205, Mahkeme (paragraf 48-9) mekanın doğasının (özel veya kamusal olarak) sık sık nasıl değiştiğine dikkat çekmiştir: “… belirli
bir halk forumunun tüm konsepti, (önceden kapalı olan) bir alanın doğasının değiştirildiği sayıltısına dayanır. Ayrıca bkz. Cornelius,
473 U.S., 802. İki örneğe bakmak gerekirse, başlangıçta hükümet tarafından bir askeri üs olarak kurulan bir tesis, - Greer, 424 U.S.,
838'e göre bir halk forumu olmadığı açıktır - daha sonra hizmet dışı bırakılıp halka açık bir parka dönüştürülürse, ... tesisin bir park
olarak mevcut kullanımı, eski bir askeri tesis olarak geçmiş kökenine değil, daha ziyade forum olarak analiz edilmesine dayanacaktır.
85