- 31 -
CDL-AD(2019)017rev
derogasyonları uygulamaya koymak isteyen devletler, olağanüstü hal yetkilerinin kullanılmasını
düzenleyen ilgili anayasal ve diğer yasal hükümler doğrultusunda resmen olağanüstü hal158 ilan
etmek zorundadır.159 Herhangi bir derogasyon süre bakımından, coğrafi olarak ve maddi olarak
kesinlikle sınırlandırılmalıdır.160 Bu yüksek derogasyon eşiğini karşılamayan hallerde, mevcut
özel duruma göre tasarlanmış kamusal toplantılara orantılı ve içerik açısından tarafsız zaman,
yer ve tür kısıtlamaları getirme olasılığı yeterli olmalıdır.161 Genel olarak olağanüstü hal
yetkileri, ani ve acil bir krize göre düzenlenmelidir ve meşru muhalefeti, protestoları, ifade
özgürlüğünü ve sivil toplumun çalışmalarını sınırlamak için bir araç olarak
kullanılmayacaktır.162
93. İç hukukta anayasal ve geniş kapsamlı yasal koruma sağlanması. Önemi göz önünde
bulundurulduğunda, barışçıl toplanma özgürlüğü anayasal düzeyde korunmak durumundadır.
Anayasalar, asgari olarak, hem bireylerin haklarına hem de devletin bu hakları koruma
yükümlülüklerine ilişkin olumlu bir beyan içermelidir. Ancak anayasal hükümler, doğaları
gereği, belirli ayrıntıları veya prosedürleri içermez.
İspanya, 29 Aralık 1978 Anayasası, md. 21
"Barışçıl, silahsız toplanma hakkı tanınmaktadır. Bu hakkın kullanılması önceden izin gerektirmez
[….] Toplu ulaşım ve yürüyüş yerlerindeki toplantılarda, yetkililere önceden bildirimde bulunulur.
Yetkililer ancak kişilere veya mülke yönelik tehlike içeren kamu düzeni sorunlarına bağlı nedenler
söz konusu olduğunda bu toplantıları yasaklayabilir."
İsveç, Hükümet Belgesi (1974:152) bölüm 2, md. 1
“Kamu kurumlarıyla ilişkilerinde, herkesin […] (3) toplanma özgürlüğü: bilgi yaymak, bir fikri ifade
etmek veya başka benzer amaçlarla ya da sanat eserlerini sunmak amacıyla toplantılar düzenleme
ve toplantılara katılma özgürlüğü; (4) gösteri yapma özgürlüğü: halka açık bir yerde […] gösteri
düzenleme veya gösterilere katılma özgürlüğü güvence altına alınacaktır."
Finlandiya, Anayasa, 731/1999, bölüm 13
"Herkesin izinsiz olarak toplantı ve gösteri düzenleme ve bunlara katılma hakkı vardır. […]
Toplanma özgürlüğünün ve örgütlenme özgürlüğünün kullanılmasıyla ilgili daha ayrıntılı hükümler
bir Kanunla düzenlenmiştir."
94. Geniş koruma ve asgari düzenleme. Demokratik bir toplumda, büyüklüklerinden veya
diğer haklara müdahale edilmemesinden dolayı bazı toplantı türleri herhangi bir resmi
düzenlemeyle teminat altına alınmaz.163 Herhangi bir yerel mevzuat, barışçıl toplanma
özgürlüğüne geniş çerçeveli koruma sağlamalı ve kendisini, bir dereceye kadar düzenlemenin
gerekli olduğu türden toplantıları ele almakla sınırlamalıdır. AGİT katılımcı Devletlerinin
toplanma özgürlüğüne ilişkin belirli bir yasayı yürürlüğe koyması şartı bulunmamakla birlikte,
böyle bir yasanın hükümleri, keyfi fırsatları sınırlayan açık standartlar belirleyerek ilgili devlet
yetkilileri tarafından sağlıklı karar alma için bir rehber görevi görebilir. Bu tür yasaların amacı,
toplanma özgürlüğü hakkının kullanılmasını engellemek yerine, bu hakkın korunmasını
kolaylaştırmak ve sağlamak olmalıdır.164 Dolayısıyla, toplantıları koruma ve kolaylaştırma
yükümlülükleri (bkz. paragraf 22), barışçıl toplanma özgürlüğü veya ilgili kolluk yetkilerine
BM İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 29, a.g.e., not 156, paragraf 2; BM Genel Sekreteri (MSHUS, Madde 4 (3)), Avrupa
Konseyi Genel Sekreteri (AİHS, Madde 15(3)) ve AGİT (İnsan Boyutu Konferansı, Moskova Toplantısı, 1991, paragraf 28.10)
aracılığıyla diğer Taraf Devletlere bildirilmiştir. Sınırlandırılacak insan hakları ve temel özgürlükler açıkça belirtilmelidir.
159 BM İnsan Hakları Komitesi Genel Yorum No. 29, paragraf 2
160 BM İnsan Hakları Komitesi Genel Yorum No. 29, paragraf 4
161 BM İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 29, paragraf 5: “örneğin, seyahat özgürlüğü (madde 12) veya toplanma özgürlüğü
(madde 21) koşulları kapsamında Sözleşmede belirtilen bazı hakların kısıtlanması olasılığı, bu tür [olağanüstü hal] durumlarda
genellikle yeterlidir ve söz konusu hükümlere ilişkin derogasyonlar, durumun gerektirdiği ölçü kriterine göre
meşrulaştırılamayacaktır."
162 Bkz. Terörizmle Mücadele ile İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Geliştirilmesi ve Korunmasına İlişkin BM Özel Raportörü
Raporu, Fionnuala Ní Aoláin, A/HRC/37/52, 27 Şubat 2018, paragraf 49.
163 Bkz. Cox / Charleston Şehri, 416 F.3d 281, 284-287 (4. Daire, 2005) (küçük ölçekli toplantılar için istisna içermeyen bir izin
gerektiren yasanın ifade özgürlüğü hakkını ihlal ettiği tespit edilmiştir).
164 BM Barışçıl Toplanma ve Örgütlenme Özgürlüğü Özel Raportörü Raporu, Maina Kiai: Kazakistan Misyonu, BM Dok.
A/HRC/29/25/Add.2, 16 Haziran 2015, paragraf 60.
158