CDL-AD(2019)017rev
-4-
I. Giriş
A. Barışçıl Toplanma Özgürlüğü Hakkının Önemi
1. Barışçıl toplanma özgürlüğü hakkı, kişilerin gerek kamuya açık şekilde gerekse özel olarak
bir araya gelmesini mümkün kılan çok sayıda yöntemi korur. Bu hak, farklı arka planlara ve
inançlara sahip bireylerin ve grupların birbirleriyle barış içinde etkileşim kurabileceği
demokratik, hoşgörülü ve çoğulcu bir toplumun temellerinden biri olarak kabul edilmiştir.1 Bu
nedenle, barışçıl toplanma özgürlüğü hakkı, azınlıkların seslerini duyurmasına yardımcı olabilir
ve marjinalleştirilmiş veya yeterince temsil edilmeyen gruplara görünürlük kazandırabilir.
2. Ayrıca barışçıl toplanma özgürlüğü hakkının etkin bir şekilde korunması; açık demokrasi
kültürünün gelişmesine yardımcı olabilir, kamuoyunu ilgilendiren konulara ilişkin olarak şiddet
içermeyen katılımı sağlayabilir2 ve kamu yararını ilgilendiren konularda diyalogu
canlandırabilir. Halka açık gösteriler; tüzel kişilerin, kamu kurumlarının ve devlet görevlilerinin
hesap verebilirliğini sağlamaya yardımcı olabilir ve böylece hukukun üstünlüğü ilkesine uygun
olarak iyi yönetişimi teşvik edebilir. Toplantılar, belirli olayları anmak veya önemli
yıldönümlerini kutlamak için genellikle toplumun farklı kesimleri açısından sembolik bir öneme
sahiptir.
3. Barışçıl toplanma özgürlüğü hakkı, diğer medeni ve siyasi hakları tamamlar ve bunlarla
kesişir. Toplantıların kamuoyuna etki eden ifadeye dayalı yapısı göz önüne alındığında ifade
özgürlüğü hakkı özel önem arz etmektedir (Dolayısıyla bu iki hak eş zamanlı olarak geçerlidir).3
Toplanma özgürlüğü aynı zamanda örgütlenme özgürlüğü hakkı,4 kamu idaresinin işleyişine
katılma hakkı5 ile seçme ve seçilme hakkıyla da ilişkilidir.6 Ayrıca, daha geniş çaplı 'protesto
hakkını' destekleyen bir haklar kümesine dahildir.7 Dahası, toplanma özgürlüğü hakkı, bir
kişinin dinini veya inancını toplum içinde başkalarına açıklama hakkıyla da kesişebilir.8 Bu farklı
hakların birbirleriyle ilişkisini ve birbirlerine nasıl bağlı olduğunu anlamak, barışçıl toplanma
özgürlüğü hakkının pratikte etkili bir şekilde korunmasını sağlamak bakımından büyük önem
arz etmektedir.9
B. Toplanma özgürlüğü ve ifade özgürlüğü hakkı
4. İfade özgürlüğü, kamu yetkililerinin müdahalesi olmaksızın ve sınırlardan bağımsız olarak
görüş sahibi olma, bilgi ve fikir alma ve verme özgürlüğünü içerir.10 Pek çok toplantının ifadeye
dayalı niteliği ve görüşleri korumada oynadığı rol göz önüne alındığında, Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi barışçıl toplanma ve ifade özgürlüğünün pratikte sıklıkla yakından ilişkili olduğunu
Örneğin bkz. Djavit An / Türkiye, Başvuru No. 20652/92, 20 Şubat 2003, para. 56.
"Eşit siyasi katılımı engelleyen faktörler ve bu zorluklar��n üstesinden gelmek için atılan adımlar hakkında rapor", BM Dok.
A/HRC/27/29, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR), 30 Haziran 2014, para. 22.
3 Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (MSHUS), Madde 19(2) ve 19(3), 16 Aralık 1966; İnsan Hakları ve Temel
Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi (AİHS), Madde 10, 4 Kasım 1950 (Protokol No. 11 ve 14 ile değiştirildiği
şekliyle).
4 MSHUS Madde 22 ve AİHS Madde 11.
5 MSHUS Madde 25(a).
6 MSHUS Madde 25(b) ve AİHS, Protokol No. 1, Madde 3.
7 Eva Molnár / Macaristan, Başvuru No. 10346/05, 7 Ekim 2008, para. 42: "Mahkeme ayrıca, toplanma özgürlüğünün amaçlarından
birinin, kamuoyunda tartışma için bir forum temin edilmesi ve protestoların açık bir şekilde ifade edilmesi olduğunu
vurgulamaktadır."
8 Bkz. Barankevich / Rusya, Başvuru No. 10519/03, 26 Temmuz 2007.
9 Barışçıl toplantılar öncesinde, sırasında veya sonrasında etkilenebilecek diğer haklar, bir devletin topraklarında temas kurma ve
sürdürme hakkını (bkz. 1990 AGİT Kopenhag Belgesi Madde 32(4) ve 32(6) temelinde Avrupa Konseyi Ulusal Azınlıklar Çerçeve
Sözleşmesi, Madde 17), seyahat özgürlüğünü (Bkz. MSHUS Madde 12(1); AİHS, Protokol No. 4, Madde 2(1); BM İnsan Hakları
Komitesi, Genel Yorum No. 27, Madde 12 (Seyahat özgürlüğü), CCPR/C/21/Rev.1/Add.9, 2 Kasım 1999); uluslararası sınırlardan
geçme hakkını (Bkz. İHEB Madde 12(2) ve AİHS, Protokol No. 4, Madde 2(2)); din veya inanç özgürlüğünü (Bkz. MSHUS, Madde 18 ve
AİHS, Madde 9); özgürlük haklarını (MSHUS, Madde 9 ve AİHS, Madde 5); kötü muamele ve işkence görmeme hakkını (Bkz. MSHUS
Madde 7 ve AİHS, Madde 3) içerir.
10 AİHS, Madde 10(1) ve MSHUS, Madde 19(2).
1
2