- 79 -
CDL-AD(2019)017rev
220. Toplantı sırasında katılımcıların gözaltına alınması ve tutuklanmasına ilişkin eşik.
Bir toplantı sırasında (idari, cezai veya diğer suçları işledikleri için) katılımcıların gözaltına
alınması ve/veya tutuklanması, her bir münferit vakada ve özellikle sadece idari suçları içeren
durumlarda yüksek bir geçerli neden eşiğine uygun olmalıdır.422 Mümkünse, toplantı öncesinde
veya sırasında meydana gelen yasa dışı eylemler nedeniyle toplantı katılımcılarının gözaltına
alınmasını olay bitene kadar ertelemek genellikle daha uygun olabilir. Dahası, sadece yasa dışı
eylemlere doğrudan karışan kişiler gözaltına alınmalı,423 bu kişiler tutukluluk nedenleri artık
geçersiz hale gelir gelmez serbest bırakılmalıdır. Kısa tutukluluk süreleri bile katılımcıların
toplanma ve seyahat özgürlüklerini (MSHUS Madde 12 ve AİHS Protokol No. 4, Madde 2)
doğrudan etkileyecektir ve MSHUS Madde 9 ve AİHS Madde 5 (kişi özgürlüğ�� ve güvenliği hakkı)
kapsamında özgürlükten yoksun bırakılma anlamına gelebilir.424 Bu nedenle tutuklama
seçeneği, yalnızca ciddi suçların işlenmesini önlemek için acil bir ihtiyaç varsa ve tutuklamanın
kesinlikle gerekli olduğu durumlarda (örneğin, şiddet içeren davranış nedeniyle)
kullanılmalıdır. Devletler, protestocuların toplantı sırasında kolluk eylemlerine itirazlarını ifade
ettikleri için gözaltına alınmamalarını sağlamalıdır.425 BM İnsan Hakları Komitesi, "[a] toplanma
özgürlüğü[nü kapsayan durumlar] dahil olmak üzere Sözleşme ile güvence altına alınan hakların
meşru kullanımının cezası olarak gözaltı veya tutuklama yapılması keyfidir," şeklinde görüş
belirtmiştir.426
D. Toplantı sonrası verilen cezalar
221. (Yeterince açık) bir kanun olmadan ceza verilemez. Bir toplantıdan sonra,
yaptırımların ve cezaların uygulanmasına ancak bu yaptırım ve cezaların toplantının yapıldığı
sırada kanunla önceden belirlenmiş olması halinde izin verilebilir. Aksi takdirde bu,
gerçekleştirildikleri zaman suç sayılmayan eylemler için kişilerin cezalandırılamayacağı ilkesini
ihlal edebilir.427 Aynı durum, yeterince açık olmayan, kanunilik ilkesini ve mevzuatın
öngörülebilirliğini ihlal eden bir yasaya dayalı cezalar için de geçerlidir. Bu ilkelere uymayan
mevzuat, barışçıl toplanma özgürlüğü gibi önemli insan haklarını kısıtlamak için haklı bir
dayanak olmayacaktır.428
222. Verilen cezalar gerekli ve orantılı olmalıdır. Toplantılar sırasındaki davranışlara
yönelik gereksiz veya orantısız şekilde sert yaptırımlar, önceden bilinmeleri halinde, bu tür
etkinliklerin düzenlenmesini engelleyebilir ve katılımcıların katılmasını engelleyebilecek bir
caydırıcı etkiye sahip olabilir. Dolayısıyla bu tür yaptırımlar, barışçıl toplanma özgürlüğünün
dolaylı bir ihlali teşkil edebilir.429 Kamu düzenine veya başkalarının hak ve özgürlüklerine ciddi
Örneğin bkz. ABD Bölge Mahkemesi, New York Güney Bölgesi, 30 Eylül 2012, Hacer Dinler ve Diğerleri / New York Şehri, No. 04
Civ 7921 (yayınlanmamış) s. 4-7, 'grup geçerli nedeninin' anayasaya aykırılığı hakkındadır. Ayrıca bkz. Ybarra / Illinois, 444 US 85, 91
(1975) (bir kişiyi aramak veya alıkoymak için grup değil, bireysel geçerli neden gereklidir).
423
“Mahkeme, iklim konferansında toplu tutuklamaların yasa dışı olduğuna hükmetti”, 25 Ocak 2012
<http://cphpost.dk/news/climate-conference-mass-arrests-illegal-court-upholds.628.html>; "Daha fazla gösterici polisten tazminat
alabilir", 3 Şubat 2012 <http://cphpost.dk/news/more-demonstrators-may-receive-police-compensation.717.html>, "Futbol
maçından sonra toplu tutuklamalar yasa dışı olabilir”, 3 Aralık 2013 <http://cphpost.dk/news/mass-arrests- after-football-gamemay-have-been-illegal.7977.html>.
424 Ayrıca bkz. BM İnsan Hakları Komitesi, Madde 9 (Kişi Hürriyeti ve Güvenliği) hakkında Genel Yorum No. 35, CCPR/C/GC/35, 16
Aralık 2014; Brega ve Diğerleri / Moldova, Başvuru No. 61485, 24 Ocak 2012, paragraf 37-44.
425 ABD Adalet Bakanlığı (Medeni Haklar Dairesi), Ferguson Polis Departmanı Soruşturması, 4 Mart 2015: “Görevin kötüye kullanıldığı
algısıyla küfürlü karşılık verilmesi bile bir muhalefet biçimi olabilir. Yüksek Mahkemenin ifadesiyle, "[b]ireylerin tutuklanma riski
olmaksızın sözlü olarak polis uygulamalarına karşı çıkma veya itiraz etme özgürlüğü, özgür bir ulusu polis devletinden ayıran en
temel özelliklerden biridir." [Hill, 482 US, 463'ten alıntıdır]. Memurların sözlü tacize maruz kalmaması idealdir. Topluluklar karşılıklı
saygıyı teşvik etmeli ve polis de aynı şekilde insan onuruna yaraşır biçimde davranarak saygı göstermelidir. Ancak özellikle polis
memurlarının anayasaya aykırı kolluk uygulamaları yaptıkları durumlarda, yalnızca konuşmayı bastırmak, topluluğun muhalefetini
şiddetlendirir."
<https://www.justice.gov/sites/default/files/opa/pressreleases/attachments/2015/03/04/ferguson_police_department_report.pdf>. Polisin görüntülerini kaydeden kişilere karşı misilleme
eylemine ilişkin bkz. yukarıdaki not 408.
426 BM İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 35, a.g.e., not 427, paragraf 17.
427 MSHUS, Madde 15: "Hiç kimse, işlendiği zamanda ulusal veya uluslararası hukuk bakımından suç sayılmayan bir fiil ya da ihmal
yüzünden suçlu sayılamaz."
428 Bkz. Vyerentsov / Ukrayna (2013), a.g.e., not 37; Mrktchyan / Ermenistan (2007), a.g.e., not 175, paragraf 40-43.
429 Gün ve Diğerleri / Türkiye, (2013), a.g.e., not 113, paragraf 82-84; ayrıca bkz. Yılmaz Yıldız ve Diğerleri / Türkiye (2014), a.g.e., not
265, paragraf 34 ve 48; ayrıca bkz. BM İnsan Hakları Komitesi, Görüşler (esas hakkında): Igor Bazarov / Belarus (1934/2010), 24
422