- 81 -
CDL-AD(2019)017rev
226. Katılım cezaları. İzinsiz düzenlense bile barışçıl bir toplantıya katılım asla ağır cezalara
yol açan ciddi bir suç olarak değerlendirilmemelidir.434 Barışçıl bir toplantıya katılanlar, yalnızca
bir toplantıya katıldıkları için cezai yaptırımlara435 veya özgürlüklerinden yoksun bırakılmaya
tabi tutulmamalıdır.436 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bir kararında, “[h]alka açık
toplantılarla ilgili olarak uygulanan, önceden bildirimde bulunma sistemi gibi kurallar,
yetkililerin trafik kesintilerini en aza indirmesine ve diğer güvenlik tedbirlerini almasına izin
verdikleri için kamuya açık gösterilerin sorunsuz yürütülmesi açısından gerekli olsalar da bu
kuralların uygulanması tek başına yeterli değildir,” ifadelerine yer vermiştir.437 Dahası, Avrupa
İnsan Hakları Mahkemesi, yasaklanmamış bir toplantının katılımcılarının o toplantıda kınanacak
bir eylemde bizzat bulunmamışlarsa, yaptırıma maruz kalmasını438 ve etkinliğin yasalara
aykırılığından haberdar olmayan bireylerin bu yasa dışı toplantıya katıldıkları için
cezalandırılmasını orantısız bulmuştur.439
227. Bir dağılma emrine uyulmamasına uygulanan cezalar. Organizatörlere veya
katılımcılara, bir dağılma emrine uyulmaması nedeniyle ceza verilmesi, emir yeterince açık bir
şekilde verilmemi��se bir kişinin toplanma özgürlüğü hakkını (ve ilgili hakları) ihlal eder. Benzer
şekilde, makul bir fırsat verilmeksizin bir dağılma emrine uyulmaması nedeniyle ceza
uygulanması, barışçıl toplanma özgürlüğüne gereksiz bir müdahale teşkil edecektir.440 Bir
toplantıyı düzenleyenler, başkalarının dağılma emrine uymamasından asla sorumlu
tutulmamalıdır.
228. 'Sivil itaatsizlik' eylemlerine yönelik cezalar. Sivil itaatsizlik, yani kanunları ihlal
etmekle birlikte şiddet içermeyen ve bir mesajı yaymak ya da başka bir şekilde iletilmesine
yardımcı olmak amacıyla gerçekleştirilen eylemler de bir toplanma biçimi teşkil edebilir. Sivil
itaatsizlik eylemlerini teşvik eden veya bunlara karışanlar, eylemlerinden dolayı hukuki cezalara
maruz kalıyorlarsa, bu cezalar her zaman orantılı olmalıdır.441 Yaptırımlar, hukuka aykırı
davranışın niteliğini hesaba katacaktır, ancak yasa dışı davranışa eşlik eden ifade veya mesajın
içeriği nedeniyle ne suç ne de ceza artırılmalıdır. Sivil itaatsizlik yapan bir protestocu, aynı suçu
açık bir niyet olmaksızın işleyen bir kişiden hiçbir suretle daha ağır şekilde
cezalandırılmamalıdır.
229. Kolluk yetkililerinin yönlendirmesine tabi eylemler. Kolluk yetkilisinin talimatıyla
yapılan hiçbir şeyden bir katılımcı sorumlu tutulmamalıdır. Bu, örneğin, halka açık bir toplantı
yeri başlangıçta onaylanırsa ve daha sonra keyfi olarak iptal edilirse, toplantı katılımcılarının
yasayı ihlal etmekten sorumlu olmayacağı anlamına gelir.442
230. Bakış açılarının cezalandırılmaması. Bir toplantıda iletilen mesajın içeriğine veya
toplantı katılımcılarının ifade ettiği görüşlere dayanılarak, bu mesaj şiddeti, nefreti veya
ayrımcılığı kışkırtmadığı sürece, ceza verilmemeli veya artırılmamalıdır.443 İfade, düşmanca ya
Gün ve Diğerleri / Türkiye (2013), a.g.e., paragraf 83, not 113; Akgöl ve Göl / Türkiye, Başvuru No. 28495/06 ve 28516/06, 17
Mayıs 2011, paragraf 43.
435 Bkz. Akgöl ve Göl / Türkiye (2011) a.g.e., not 437, paragraf 43.
436 Bkz. Gün ve Diğerleri / Türkiye, (2013), a.g.e., not 113, paragraf 49-50.
437 Bkz. Primov ve Diğerleri / Rusya (2014), a.g.e., not 30, paragraf 118.
438 Ezelin / Fransa (1991), a.g.e., not 11, paragraf 53; NAACP / Claiborne Hardware, 458 US 886 (1982).
439 Böyle bir savunmanın bir örneği de 1998 tarihli Halk Yürüyüşleri (Kuzey İrlanda) Yasası Madde 6(7) ve 6(8)'de yer almaktadır.
Kanunda 'makul mazeret' savunması yapmanın birkaç yolu olabilir, ancak iyi uygulamaya göre, 'makul mazeret bulunmaksızın' gibi
ifadelerin, karşısında geçerli olduğu suç için yalnızca savcılık tarafından kanıtlanması veya çürütülmesi gereken suçun bir unsuru
olarak değil, bir savunma olarak açıkça tanımlanması gerekir. Bkz. "Kazakistan Cumhuriyeti Mevzuatında Milli Güvenlikle İlgili Bazı
Kanunların Değiştirilmesine Dair" Kanun Taslağına İlişkin İlk Yorumlar", AGİT-DKİHB Görüşü No. GEN-KAZ/002/2005, 18 Nisan
2005. Ayrıca bkz. Cox / Louisiana, 379 US 536, 553-558 (1965).
440 Frumkin / Rusya (2016), a.g.e., not 292, paragraf 166.
441 Bkz. Örneğin, BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, barışçıl protestolar bağlamında insan haklarının teşvik edilmesi ve
korunmasını sağlamak için etkili önlemler ve en iyi uygulamalar hakkında Rapor, A/HRC/22/28, 21 Ocak 2013, paragraf 51. Bkz.
Steel ve Morris / Birleşik Krallık (2005), a.g.e., not 403; ve özellikle çevrimiçi sivil itaatsizlikle ilgili olarak, bkz. örneğin, Avrupa
Konseyi MSI-INT, "İnternette Toplanma ve Örgütlenme Özgürlüğü Raporu", 10 Aralık 2015, paragraf 58-61.
442 Bkz. Cox / Louisiana, 379 US 536, 538-551 (1965).
443 Örneğin bkz. Rufi Osmani ve Diğerleri / Eski Yugoslav Cumhuriyeti Makedonya (2001), Başvuru No. 50841/99, 11 Ekim 2001.
434