CDL-AD(2019)017rev
- 22 -
68. Toplanma yeri olarak çevrimiçi ortam. İnternet ve sosyal medya, ayrılmaz bir şekilde
barışçıl toplanma özgürlüğü ile bağlantılı olan ifade özgürlüğü hakkını destekleyerek, barışçıl
toplanma özgürlüğü de dahil olmak üzere temel hakların kullanımını büyük ölçüde
kolaylaştırmıştır (bkz. paragraf 4). Bu Kılavuz İlkeler doğrultusunda mevzuat, fikirlerin
aktarıldığı yeri (bkz. paragraf 61 ve devamı) ve aktarılma biçimini (bkz. paragraf 10) seçme
hakkının, toplanma özgürlüğü hakkının kullanılmasının önemli bir parçasını oluşturduğunu
dikkate almalıdır. Bu gelişen alanda, bu tür platformların özel mülkiyete tabi olduğu, ancak
kamusal kullanıma açık bir alan olarak kabul edildiği durumlarda bile bu, internet ve sosyal
medya kuruluşlarını içerebilir (bkz. paragraf 83).97 Dolayısıyla, mevzuat ve devlet politikaları,
internetin toplantıları hazırlamak ve düzenlemek amacıyla kullanılabilmesini, özellikle de sosyal
medyadan daha sonra çevrimdışı olarak yapılacak toplantıları planlamak ve düzenlemek için bir
araç olarak faydalanılabilmesini sağlamalıdır.
69. İnternet hizmet sağlayıcılarının (İHS) sorumluluğu. Devletlerin insan haklarını koruma
konusunda nihai yükümlülüğü vardır. Diğer taraftan insan haklarına saygı duyma, bu hakları
koruma ve yerine getirme yükümlülükleri, özel sektöre ait şirketler olmakla birlikte ifade ve
toplanma özgürlüğü açısından halka açık bir alanı barındıran İHS dahil üçüncü kişileri de
kapsamaktadır. Devletler, İHS ile işbirliği içinde, öz düzenlemenin demokratik bir toplumda
normalde izin verilen ve kabul edilebilir olan içerik sansürüne yol açmamasını sağlamalıdır. Aynı
zamanda bu, Devleti veya nüfusun herhangi bir kesimini 'rencide, şok veya rahatsız' edebilecek
görüşleri paylaşan toplantılar açısından da98 bu toplantılar şiddete teşvik etmedikleri sürece
geçerlidir.99 Dahası İHS, kapsamlı algoritmalar aracılığıyla veya gereksiz içeriği kaldırma yoluyla
ifade ve/veya toplantı tarafından iletilmek istenen mesaja müdahale etmemelidir. Öte yandan İHS,
şiddete veya nefret söylemine teşvik eden içerik veya ifadelere tepki vermediklerinde veya bunları
kaldırmadıklarında da sorumlu tutulabilirler.100 İHS ayrıca kullanıcıların gizliliğine saygı göstermeli
ve onları korumalı, devlet tarafından mahkeme kararı olmaksızın bu bilgileri ifşa etmeye
zorlanmamalıdır (Bkz. aşağıdaki paragraf 73).
70. İnternete ve sosyal medyaya erişim. Toplantılar sırasında veya öncesinde internete ve
sosyal medyaya erişim engellenmemelidir. Bir toplantının planlanması ve organizasyonu aynı
şekilde barışçıl toplanma özgürlüğü kapsamında olduğundan, bir toplantı hakkında reklam ve
bilgi vermek için kullanılan web siteleri ve diğer elektronik araçlar kısıtlanmayacak veya
engellenmeyecektir. Bunu yapmaya yönelik herhangi bir girişim genellikle bu hakkın ihlali
anlamına gelir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, içtihatlarında, internetin bir kamu hizmeti
olarak değerini ve bir dizi insan haklarından faydalanma açısından önemini kabul etmiştir.101
İnternet erişimi bizzat bir hak olarak anlaşılmaktadır. İnternete evrensel erişim sağlamak ve
'dijital uçurumun' üstesinden gelmek için etkili politikalara verilen destek artmıştır.102 Ayrıca
katılımcıların veya muhtemel katılımcıların gelecekteki veya devam eden toplantılara dair bilgi
alma hakkı vardır.103 Böylece devletler, çevrimiçi olanlar da dahil olmak üzere gelecekteki
toplantıların duyurulması için bilginin yayılmasının herhangi bir şekilde,104 örneğin, sosyal
Knight First Amendment Institute at Columbia University ve Diğerleri / Donald J. Trump ve Diğerleri, 17 Civ. 5205 davasında Mahkeme,
@realDonaldTrump Twitter hesabının interaktif bir alan ve 'özel olarak belirlenmiş bir halk forumu' olduğu sonucuna varmıştır (sayfa
61-2). "Siyasi bağlantıya veya diğer sınırlayıcı kriterlere bakılmaksızın genel olarak halk tarafından erişilebilirdir." Bu sonuca varırken
mahkeme, 'Twitter'ın etkileşimli yapısını' ve bu forumun anlamlı faaliyetlerle uyumluluğunu vurgulamıştır. Mahkeme, ilgili 'halk forumu'
içtihatlarına dikkat çekerek (ayrıca bkz. yukarıdaki not 79), (tam devlet mülkiyetinden ziyade hükümet denetimini vurgulamak suretiyle)
hükümetin mülkiyet ve denetimine bakmış ve ayrıca 'bir alanın, "mekansal veya coğrafi anlamdan ziyade metafiziksel anlamda bir forum
olabileceğini", Rosenberger / Virginia Üniversitesi Rektörü ve Ziyaretçileri, 515 U.S. 819, 830 (1995) ve "fiziksel bir mekandan yoksun"
olabileceğini Cornelius, 473 U.S. 801, bu durumda geleneksel "mülkiyet" algılarının çok uygun düşmeyebileceğini belirtmiştir. Şuradan
erişilebilir:
<https://knightcolumbia.org/sites/default/files/content/Cases/Wikimedia/2018.05.23%20Order%20on%20motions
%20for%20summary%20judgment.pdf> Packingham / Kuzey Carolina, 137 S. Ct. 1730, 1735 (2017). Bu kararda ABD Yüksek
Mahkemesi, interneti "halka açık toplantılar açısından vazgeçilmez mekanlara" benzetmiştir.
98 Handyside / Birleşik Krallık (1976), a.g.e., not 57, paragraf 49.
99 Bkz. Delfi AS / Estonya, Başvuru No. 64569/09, 16 Haziran 2015; Smajić / Bosna Hersek, Başvuru No. 48657/16, Ocak 2018.
100 Aynı yerde.
101 Kalda / Estonya (2016), a.g.e., not 70, paragraf 52 ve Jankovskis / Litvanya (2017), a.g.e., not 70, paragraf 62.
102 Aynı yerde.
103 MSHUS, Madde 19; AİHS, Madde 10.
104 Örneğin bkz. BM İnsan Hakları Komitesi Görüşleri (Esas Hakkında), Schumilin / Belarus (1784/2008), 5 Eylül 2012, BM Dok.
97