- 27 -
CDL-AD(2019)017rev
hedef kitlelerinin 'görme ve işitme alanı' dahilinde kolaylaştırılmalıdır.129 Bu gibi durumlarda,
başlangıçta önerilen yere mümkün olduğunca yakın yer alternatifleri sunulmalıdır.
83. Kamusal alanlara ve özel mülkiyet altındaki muadillerine erişimi kolaylaştırma görevi.
Devlet yetkilileri, uygun kamusal alana erişimi kolaylaştıracaktır130 ve trafik ve kalabalık yönetimi131
ile ilk yardım hizmetleri dahil olmak üzere yeterli güvenlik ve emniyet tedbirleri sağlamalıdır.132
Benzer kolaylaştırma görevleri, bu yerlerin kamusal alanların fiziksel ve işlevsel eşdeğerleri olduğu
özel mülkiyet altındaki alanlar bulunması durumunda da ortaya çıkabilir.133 Dolayısıyla, bir
toplantının düzenlenebileceği bir yerin sahibinin toplantıya izin vermediği ve mülke erişim engelinin
ifade veya toplanma özgürlüğünün etkili kullanımını engelleyici etkisinin olduğu veya bu hakların
özünü yok ettiği durumlarda, devletin bir toplantı düzenlemek amacıyla böyle özel mülkiyete tabi bir
yere erişimi sağlama yönünde bir pozitif yükümlülüğü olabilir.134 Bu, özellikle toplantılar için uygun
kamusal alanların, örneğin, cadde veya meydanların özelleştirildiği ve herhangi bir toplantı
yasağının, barışçıl toplantılar için aksi takdirde uygun alanlara erişimi önemli ölçüde azaltacağı
durumlarda geçerlidir.135 Aynı durum halka açık alanlar için de geçerli olabilir (örneğin, özel
alışveriş merkezlerinde olduğu gibi). Bunların birçoğu, sokaklar ve meydanlar gibi daha geleneksel
kamusal alanlara benzer bir işlevi yerine getirir. Bu tür yerlerde toplantıların yasaklanması, hedef
kitleye erişimi sekteye uğratarak ifade ve örgütlenme özgürlüğü haklarını ciddi şekilde
engelleyebilir.136 Genel olarak, kişilerin özel mülkiyete tabi yerlerde toplantı yapmasının
engellendiği durumlarda, mülk sahibinin hakları, barışçıl toplanma özgürlüğü ile çelişen hakla
dengelenmelidir. Söz konusu hak, bir toplantının hedef kitlesinin görüş ve işitme alanı dahilinde
gerçekleşmesine izin verecek yeterli bir alternatif kamusal alanın olmadığı durumlarda ve mülk
sahibinin kendi özel mülkiyetinden yararlanma hakkı önemli ölçüde kesintiye uğramayacaksa
geçerli olmalıdır. Bu bağlamda, devlet yetkilileri, toplanmanın kolaylaştırılmasının özel mülkiyet
sahibine cebinden harcama yapmasını gerektiren maliyetler getirmemesini sağlamalıdır.137 Öte
Bkz. BM İnsan Hakları Komitesi Görüşleri (esas hakkında), Turchenyak / Belarus, (1948/2010), 10 Eylül 2013,
CCPR/C/108/D/1948/2010, paragraf 7.4; Lashmankin ve Diğerleri / Rusya (2017), a.g.e., not 50, paragraf 405. Ayrıca örneğin bkz.
Letonya Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi, 2006-03-0106 (23 Kasım 2006) Sayılı Davaya İlişkin Karar, paragraf 29.3 (İngilizce
çevirisinden): “Devletin görevi yalnızca bir toplantı, grev gösterisi veya yürüyüş yapılmasını sağlamak değil, aynı zamanda ifade ve
toplanma özgürlüğünün beklenen etkiyi yaratmasını, yani düzenlenen etkinliğin hedef kitleye ulaşmasını sağlamaktır." Ayrıca bkz.
Apartheid Karşıtı Öğrenciler Koalisyonu / O'Neil, 660 F.Supp. 333 (WD Va. 1987) (Mahkeme kararı, protestocuların hedef kitlesine yeterli
alternatif erişim kanalı olmadığı için kamusal alanda geçici bir protesto yapısının inşasına yönelik bir kısıtlamayı geçersiz kılar).
130 BM İnsan Hakları Konseyi, Barışçıl Protestolar Bağlamında İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması Hakkında Karar,
A/HRC/RES/22/10, 9 Nisan 2013, paragraf 4'te yer alan tavsiye; ayrıca bkz. Oliveri / Ward, 801 F.2d 602 (2. Daire, 1986) (bir
eşcinsel hakları yürüyüşü sırasında yetkililerin karşı göstericiler için yer belirlemesi şartının onaylanması).
131 Güleç / Türkiye, Başvuru No. 21593/93, 27 Temmuz 1998 kararında Mahkeme, kolluk kuvvetlerine uygun şekilde kaynak
sağlanmasının önemini vurgulamıştır: “Jandarmalar; copları, kalkanları, tazyikli suları, plastik mermileri veya göz yaşartıcı gazları
olmadığından çok güçlü bir silah kullandılar. Bu teçhizatın eksikliği daha da anlaşılmaz ve kabul edilemez bir durumdur, zira il […]
olağanüstü hal ilan edilen bir bölgede yer almaktadır." Ayrıca bkz. “Policing Assemblies” (Toplantılarda Kolluk Uygulamaları), Uluslararası
Af Örgütü, Aralık 2013, Bölüm 6. https://www.amnesty.nl/content/uploads/2017/01/policing_assemblies_26022015_light.pdf?x56589;
ayrıca bkz. Forsyth County, Ga. / Milliyetçi Hareket, 505 US 123 (1992) (kamu barışını sürdürmenin maliyetine dayanarak kolluk
hizmetleri açısından üstlenilen bedeller, toplanma özgürlüğü hakkını ihlal etmektedir).
132 Örneğin bkz. Balçık ve Diğerleri / Türkiye (2007), a.g.e., not 77, paragraf 49. Burada Mahkeme, bu tür önleyici tedbirlerin Devlet
tarafından sağlanmasının önceden bildirimde bulunma amaçlarından biri olduğunu öne sürmektedir.
133 Bkz. Annenkov ve Diğerleri / Rusya (2017), a.g.e. not 48, paragraf 122.
134 Appleby ve Diğerleri / Birleşik Krallık, Başvuru No. 44306/98, 6 Mayıs 2003, paragraf 47 ve 52.
135 Bkz. Marsh / Alabama, 326 US 501 (1946). Bu kararda Yüksek Mahkeme, "Kasabanın yönetiminin bir şirkette veya belediyede olmasından
bağımsız olarak, her iki durumda da halk, toplumun işleyişinde iletişim kanalları özgür kalacak şekilde aynı çıkarlara sahiptir."
136 Dolayısıyla, Appleby ve Diğerleri / Birleşik Krallık (2003) davasında, a.g.e., not 84, paragraf 39. Mülkiyeti özel sektöre ait bir alışveriş
merkezinde ifade özgürlüğüne ilişkin davada Mahkeme, ifade özgürlüğünün etkili bir şekilde kullanılmasının, “bireyler arası ilişkiler alanında
bile pozitif koruma önlemleri gerektirebileceğini" belirtmiştir, alıntı Özgür Gündem / Türkiye, Başvuru No. 23144/93, 16 Mart 2000, paragraf
42-46 ve Fuentes Bobo / İspanya, Başvuru No. 39293/98, 29 Şubat 2000 (yalnızca Fransızca), paragraf 38. Appleby davasında başvurucuların
Kanada (paragraf 31) ve Amerika Birleşik Devletleri'nden (paragraf 25-30 ve 46) ilgili içtihatlara atıfta bulunmaları dikkate değerdir.
Mahkeme, (a) akit Devletlerdeki durumların çeşitliliğini; (b) öncelikler ve kaynaklar açısından yapılması gereken seçimleri (pozitif
yükümlülüklerin 'yetkililere imkansız veya orantısız bir yük yüklememesine' dikkat ederek) ve (c) alışveriş merkezi sahibinin Protokol No. 1,
Madde 1 kapsamındaki haklarını dikkate almıştır. Cisse / Fransa (2002) kararında, a.g.e., not 55, yürürlükteki yerel yasalar, “[d]ini bir derneğe
ait olan veya hizmetine verilen binalarda ibadet amacıyla toplanmalar halka açık olacaktır. [Belirli şartlardan] muaf tutulacaklar, ancak kamu
düzeninin çıkarları için yetkililerin denetimi altında kalacaklardır."
137 Bkz. Marsh / Alabama, 326 US 501 (1946); ayrıca bkz. Salt Lake City İlk Üniteryen Kilisesi / Salt Lake City Corp., 308 F.3d 1114 (10.
Daire, 2002). Mahkeme, konuşmaya dayalı faaliyetler de dahil olmak üzere ifade özgürlüğü hakları, şehrin tüm trafiğe kapalı olan ana
caddesinin bir bölümünde, bu caddenin mülkiyeti Şehir yönetimi tarafından Church of Latter Day Saints'e (Son Dönem Azizleri
Kilisesi) devredildikten ve bu kapsamda Şehir yönetimi, konuşma faaliyetlerini açıkça yasaklayan bir irtifak hakkı edindikten sonra da
varlığını sürdürmüştür. Özel mülk sahibi, bir konuşmacının kendi mülkünü kullanmasına izin verip vermemeyi seçme konusunda
hükümetin kamuya ait mülkle ilgili olduğundan çok daha fazla takdir yetkisine sahiptir. Mal sahibini, mülkünü bir toplantı için
kullanıma açmaya zorlamak, örneğin, özel hayat ve aile hayatı (AİHS Madde 8) veya mülklerinden barışçıl bir şekilde yararlanma
129