Uluslararası Ayrımcılık Konferansı duğu ya da farklı muamele yapılması gerekirken yapılmaması hallerinde bu durumun bir ayrımcılık temeline dayandığının ispatlanması gerekir. İspat yükü konusu Avrupa düzenlemelerinde de yer bulmuş ve 1997 yılında kabul edilen Cinsiyete Dayalı Ayrımcılık Vakalarında İspat Yükü Hakkında Konsey Direktifi’nin2 4. maddesinde taraf devletlerin kendi ulusal adli sistemlerinde kişilerin eşit muamele görmediğini mahkeme ya da başka yetkili makamlarda iddia etmesi ve doğrudan ya da dolaylı ayrımcılık olduğunun öngörülebileceği durumlarda eşit muamele ilkesinin ihlal edilmediğinin karşı tarafça ispat edilmesi gerektiği belirtilmiştir. İspat yükünün paylaştırılması denen bu ilkenin hareket noktası, ayrımcılığın genelde ayrımcılık yapan kişinin zihninde gerçekleşmesi, hatta bu zihinsel sürecin farkında bile olmayabilmesidir. Bu nedenle, “iddia sahibinin gösterdiği olgulardan hareketle, ayrımcılık meydana gelmiş olabildiği varsayılabilir ise, aksini ispat etme yükü faile düşer.”3 Ayrıca, pek çok durumda ayrımcılığa ilişkin veri ve ispat araçlarının ayrımcılık yapan failin elinde olması nedeniyle de ispat yükünün paylaşılması gerekecektir. Bazı durumlarda ise ispat konusunda belli karineler oluşturularak ispat konusu dolaylı biçimde düzenlenmiştir. Örneğin İstihdam ve Meslekte Eşit Muameleye Dair 27 Kasım 2000 tarihli ve 2000/78/EC sayılı Konsey Direktifi (İstihdamda Eşitlik Direktifi) dolaylı ayrımcılığı tanımlar ve dezavantaj durumunun belli istisnalar dışında ayrımcılık olduğunu düzenler: ... görünüşte tarafsız olan bir düzenleme, ölçüt veya uygulama, belirli bir dine veya inanca mensup, belirli bir engelliliği olan, belirli bir yaştaki veya belirli bir cinsel yönelimi olan kişilere, başka kişilerle karşılaştırıldığında belirli bir dezavantaj yaratıyorsa, aşağıdaki durumlar geçerli olmadıkça dolaylı ayrımcılık teşkil eder: (i) söz konusu düzenleme, ölçüt veya uygulamanın meşru bir amaçla haklı kılınmış olması ve söz konusu amaca ulaşmak için kullanılan araçların uygun ve gerekli olması durumu veya (ii) belirli bir engelliliği olan kişiler açısından, işveren veya işbu Direktifin uygulamasına giren herhangi bir kişi 2 15 Aralık 1997, 97/80/EC, Cinsiyete Dayalı Ayrımcılık Vakalarında İspat Yükü Hakkında Konsey Direktifi, (Council Directive 97/80/EC of 15 December 1997 on the burden of proof in cases of discrimination based on sex) https://publications.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/ a2ee5fdf-e361-4cd6-a6db-f733f2c447de/language-en 3 Avrupa Ayrımcılık Yasağı Hukuku El Kitabı, Avrupa Birliği Temel Haklar Ajansı, 2010, s. 123-124. 82