D İ N , TO P LU M S A L C İ N S İ Y E T V E K Ü LT Ü R E O D A K L A N A R A K D E R S K İ TA P L A R I N I N İ Ç E R İ Ğ İ N İ N K A P S AY I C I H A L E G E T İ R İ L M E S İ
kıda bulunabilen bilgili ve kültür okuryazarı
vatandaşlar haline gelmeleri sağlanacaktır.
Bu yayın, kapsayıcı eğitim alanında uluslararası bir uzmanlar grubunun yardımıyla
UNESCO ve Georg Eckert Enstitüsü (GEI)
tarafından hazırlanmıştır. Eylül 2012'de
UNESCO Genel Merkezinde düzenlenen bir
uzman toplantısında üç temel konu (din,
toplumsal cinsiyet ve kültür) üzerinde anlaşmaya varılmıştır. Bunlar kalıpyargılara
yol açabilecek en kritik ve muhtemelen tartışmalı konular arasındadır ve bu nedenle
kaliteli ders kitaplarında çeşitliliği ve herkese saygıyı teşvik etmek için uygun şekilde ele alınmalıdır. Taslak içerik iki kez test
edilmiştir: Önce Mayıs 2013'te Rabat, Fas'ta
bir UNESCO çalıştayında test edilmiş ve yapılan revizyonun ardından, Temmuz 2015'te
Kral Abdullah Bin Abdülaziz Uluslararası
Dinlerarası ve Kültürlerarası Diyalog Merkezi (KAICIID) ile işbirliği içinde Viyana,
Avusturya'da tekrar test edilmiştir. Ortaya
çıkan yayın, standart uluslararası referanslarda, özellikle insan hakları ve çeşitlilikle
ilgili olanlarda belirtildiği gibi evrensel olarak paylaşılan değerlere sıkı sıkıya bağlıdır
(ders kitaplarıyla ilgili hukuki araçlara ilişkin Ek'e bakınız).
Gerekçe ve zorluklar
Üç temel konu (din, toplumsal cinsiyet ve
kültür) insan çeşitliliği kavramıyla ortak
bağlarından dolayı seçilmiştir. Potansiyel
olarak tartışmalı olan bu üç konu, kapsayıcı
eğitimin önemli yönlerini temsil etmektedir, çünkü bir okulun öğrenme ortamını ve
eğitim uygulamalarını şekillendirmeye yardımcı olurlar. Burada ayrı ayrı ele alınsalar
da, kültür çok geniş bir kavram olduğu için
dini ve toplumsal cinsiyeti de kapsayabileceğine dikkat edilmelidir.
Bir müfredatın en görünür yönleri olan ders
kitapları genellikle öğretme ve öğrenme süreçlerini şekillendiren ana senaryo olarak
kabul edilir. Bununla birlikte, bazı bağlamlarda ders kitapları pek çok eğitim kaynağından yalnızca biridir. Ders kitapları çeşitli
şekillerde kullanıldığından ve birçok farklı
8
biçimler alabildiğinden, tüm kaliteli ders
kitaplarının gelişimine rehberlik edecek
tek bir yaklaşım yoktur. Dolayısıyla, sadece
burada ele alınan üç konuyu tek başına karşılaştırarak ve bunların üzerinde düşünerek
çeşitliliğin sağlıklı bir şekilde takdir edilmesi sağlanamaz. Gerçekte din, cinsiyet ve
kültür karmaşık şekillerde etkileşim halindedir; dahası, her birine bir dizi başka faktör
de etki etmektedir.
Bu etkileşimlerin karmaşıklığını göstermek
için toplumsal cinsiyet ayrımlarına bakmak
gerekir. Bu ayrımlar, kültürler arasındaki farklılıklarla güçlü ilişki içindedir ve bu
farklılıklar da genellikle dini gelenekleri ve
bireylerin kendi tercihlerini yansıtır. Kültür,
hem bireysel hem de sosyal yaşam biçimlerini etkileyen değerleri ve sosyal kodları
aktarır. Bunlar eğitimde doğal olarak ortaya
çıkar.
Toplumsal cinsiyet ayrımları ve dini çeşitliliğe yönelik bakış açıları, eğitim liderleri tarafından benimsenen pedagojiye ve kullandıkları ders kitaplarına yansıyan kültürel
bir boyuta sahiptir.
Benzer şekilde, birçok çağdaş toplumda
dinler kültürle yakından bağlantılıdır ve
genellikle kişinin kültürel kimliğinin ve
sosyal statüsünün önemli bileşenleridir. Bu
etkileşimler, yalnızca ��lkeler arasında değil,
ülkeler içinde de büyük farklılıklar gösterir ve ülkelerdeki siyasi bağlama göre farklı
şekillerde ortaya çıkarlar. Örneğin, birçok
toplumda siyasi ve dini yapılar sıkı ve kasıtlı olarak birbirine bağlıyken, laik veya oldukça laikleşmiş toplumlarda durum böyle
değildir.
Din, toplumsal cinsiyet ve kültür arasındaki
karmaşık etkileşimler nedeniyle bu yayın,
üç konunun her birinin özelliklerini ve ortak
yönlerini göz ardı etmeden çeşitliliği kabul
etme ve çeşitliliğe saygı duyma konusunda
pratik yapmak için birçok fırsat sunmaktadır.
Bir kılavuz niteliğindeki bu yayın, her ülkenin eğitim sisteminin kendine özgü özellik-