SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİ İÇİN ÖRGÜTLENME ÖZGÜRLÜĞÜ VE TOPLANTI VE GÖSTERİ HAKKI KILAVUZU
lumda gereklilik ilkesi, örgütlenme özgürlüğü hakkını kullanan kişilerin, örgütlerin
ve bir bütün olarak toplumun menfaatleri arasında adil bir denge kurulmasını gerektirmektedir. Kısıtlamanın gerekliliği dikkatlice değerlendirilecek ve kuvvetli delillere
dayalı olacaktır. Daima en az müdahaleci olan seçenek seçilecektir. Kısıtlama daima
dar bir şekilde yorumlanacak ve uygulanacaktır ve hakkı asla tamamen ortadan
kaldırmayacak veya özüne dokunmayacaktır. Özellikle bir örgütün yasaklanması
veya kapatılması daima son çare olacak, ancak bir örgütü yakın bir şiddet tehdidi
oluşturan davranışlarda bulunmuşsa veya kanunu başka şekilde ağır bir şekilde
ihlal etmişse başvurulacak, asla ufak tefek ihlallerde kullanılmayacaktır. Tüm kısıtlamalar somut duruma özgü koşullara dayanmalı, kısıtlamalar genel geçer bir
şekilde uygulanmamalıdır.
11. İlke: Hak ihlali durumunda etkili başvuru hakkı
36. Örgütlerin, kurucularının, üyelerinin ve örgütlenme özgürlüğü hakkını kullanmak isteyen herkesin haklarının hayata geçirilmesini etkileyen kararlara itiraz etmek
veya bu kararların denetlenmesini sağlamak için etkili başvuru yollarına erişimleri
olacaktır. Buna göre, örgütlerin kuruluşu, tüzük veya diğer yasal kurallara uygunlukları ile ilgili işlemler de dâhil olmak üzere, otoritelerin örgütlenme özgürlüğü hakkını
etkileyen her türlü eylemlerinden veya eylemsizliklerinden dolayı örgütlere ve ilgili
tüm kişilere dava açma, itirazda bulunma ve yargı denetimine başvurma hakkı sağlanacaktır. Etkili başvuru yolunun tesis edilmesi için, itiraz ve denetim dâhil olmak
üzere, yargı prosedürlerinin adil yargılama standartlarıyla uyumlu olması şarttır.
Bunun ötesinde, prosedürler açık ve maddi açıdan makul olacaktır. Başvuru yolları
vakitlice uygulanacak, maddi ve manevi zararların giderilmesi için yeterli tazmin ve
telafileri de kapsayacaktır.
Bölüm C
Açıklayıcı Yorumlar
‘Örgüt’ Tanımı
38. Elinizdeki Rehber İlkelerin amaçları doğrultusunda, ‘örgüt, ortak bir menfaat, faaliyet veya amaç taşıyan bir grup insanın gönüllü olarak bir araya gelmesiyle oluşan
örgütlü, bağımsız ve kâr amacı gütmeyen bir oluşumdur. Bir örgütün tüzel kişiliği olması gerekmez ancak bir tür kurumsal şekil veya yapıya sahip olması gerekmektedir’.
Kamu kurumları AİHS 11. madde kapsamında değildir. Yarı kamusal/yarı özel örgütler bakımından ise AİHM ulusal değerlendirmeye değil hangi yapının ağır bastığına
bakmaktadır. Örneğin; Belçika Tıp Örgütü örgüt olarak kabul edilmemişken, Fransız
Radyosu yapısal değerlendirme sonucunda örgüt olarak kabul edilmiştir.
39. Belli bir oluşumun örgütlenme özgürlüğü hakkı korumasında olup olmayacağını,
mevzuatta ne şekilde sınıflandırıldığına bakılmaksızın, söz konusu oluşumun özünün
belirleyeceğinin vurgulanması gerekir. Bir oluşuma örgüt statüsünün verilmemesini
amaçlayan veya bir oluşumu örgütlenme özgürlüğü ve bununla ilintili hakların kapsamından çıkarmayı hedefleyen mevzuata izin verilmez.
20