I. Ulusal Azınlıkların Seçim Süreçlerine Katılımı üzerine AGİT Taahhütleri ve Diğer Uygulanabilir Uluslararası ve Bölgesel Standartlar
lerinden biri de taraf Devletlere, seçim süreçlerinde belirlenen eksikliklerin üstesinden
nasıl geleceklerine ve seçim süreçlerini nasıl geliştireceklerine dair tavsiyeler sunmaktır.
Dolayısıyla ulusal azınlıkları izlemek kendi içinde nihai hedef değildir; devletlere ilgili
tavsiyeleri sağlayarak azınlıkların seçim süreçlerine etkili katılımlarını desteklemek ve
teşvik etmek üzere bir araçtır.
C. Birleşmiş Milletler
İHEB 1. maddesine göre “Bütün insanlar onur ve haklar bakımından özgür ve eşit doğar.”
Madde 21(1) katılımla ilgili ilk evrensel formülü içerir, herkesin “doğrudan veya özgürce
seçilmiş temsilciler aracılığıyla kendi ülkesinin hükümetinde yer alma” hakkını saklı tutar. Bu hak, İHEB’in aynı maddenin 3. kısmında “hükümet yetkisinin temelini halkların
iradesi oluşturmalıdır” ilkesini tanımasından kaynaklanır.
Bağlayıcı olmayan İHEB’de özetlenen hükümet ve kamu işlerine katılım hakkı, süreç
içindebir takım bağlayıcı uluslararası sözleşmelere aktarılmıştır. Örneğin, MSHUS madde
25 belirtir ki:
“Her vatandaş 2. Maddede bahsedilen ayrımlar ve dayanağı olmayan sınırlamalar
olmaksızın aşağıdaki hak ve olanaklara sahip olmalıdır:
a) Doğrudan veya özgürce seçilmiş temsilciler aracılığıyla hükümet işlerinde yer
alma;
b) Oy verenlerin iradesini özgürce ifade etmelerini garanti eden evrensel ve eşit oy
aracılığıyla ve gizli oyla gerçekleşen dürüst dönemsel seçimlerle seçme ve seçilme;
c) Kendi ülkesinde genel eşitlik koşulları çerçevesinde kamu hizmetlerine erişme.”
MSHUS 2. Maddesi, MSHUS ile tanınan tüm hakların “ulusal ve toplumsal köken” de
dâhil olmak üzere ayrım gözetilmeksizin tüm bireylere ait olduğunu belirten bir hüküm
de içerir. Ek olarak 26. Madde, kanun önünde eşitlik ve ayrımcılık olmaksızın kanun tarafından eşit korunma hakkı garantisi verir.
Etnik veya diğer temellere dayanılarak politik haklardan yararlanılmasında ayrımcılık
yapılması yasağına bir diğer referans ICERD ‘de bulunmaktadır. 5. Madde’de belirtildiği
üzere:
“Taraf Devletler özellikle takip eden haklardan yararlanmada ırk, renk ya da ulusal
veya etnik köken ayrımı gözetmeksizin herkese kanun önünde eşitlik hakkı sağlamak üzere her türlü ırk ayrımcılığını yasaklamak ve ortadan kaldırmakla yükümlüdür:
“(c) politik haklar; özellikle evrensel ve eşit oy temelinde seçimlere katılma hakkı-oy kullanma ve aday olma-,hem Hükümette hem de kamu işlerini yürütmede
her seviyede yer alma ve kamu hizmetlerine eşit erişim sahibi olma.”
MSHUS de ICERD de sadece herkesin hükümet ve seçimler de dâhil olmak üzere kamu
işlerine katılma hakkını ortaya koymaz, aynı zamanda etnik ve ulusal azınlıklara karşı
ayrımcılığı yasaklayarak bu insan hakkını herkes için kullanılabilir kılar.
13