III. Seçim Sistemleri ve Ulusal Azınlıklar
1. Ulusal Azınlıklar için Özel Baraj Gereklilikleri
9 numaralı Lund Tavsiyesi daha elverişli (yasal) baraj şartlarının getirilmesi yoluyla ulusal azınlık partilerinin temsilinin artırılmasına yönelik bir mekanizma öngörmektedir. Bu
tarz mekanizmalar ancak nispi temsil sistemlerinde uygulanabilir. Örneğin, ulusal azınlık
partileri mecliste sandalye kazanmak için yasal barajı aşma şartından muaf tutulabilir
veya temsil edilebilmek için diğer partilere uygulanan yasal barajdan daha düşük bir baraja tabi olabilirler.
2. İkili Oy Verme
Ulusal azınlıkların kamusal işlerde etkili bir şekilde nasıl katılım sağlayacakları konusunda devletlerin önemli ölçüde takdir hakkı vardır. Bir kişiye bir oy ilkesi demokratik seçim
sistemlerinin en temel kurallarından biri olsa da, bazı durumlarda ikili oy kullanma sistemleri kullanılarak azınlık gruplarının temsili desteklenebilir. Halkın menfaatine hizmet
ediyorsa ve mevcut sistem yeterince içermeci gözükmüyorsa böyle bir tedbir düşünülebilir. Bu tür istisnai durumlarda ulusal azınlığa mensup seçmenlere yasal bir hak tanınarak,
normal oylarının yanı sıra, yasama meclisinde ayrılan bir sandalyeye kendi temsilcilerini
ayrıca seçebilmeleri için ikinci bir oy imkânı verilir.
Venedik Komisyonu’nun yaptığı bir çalışmaya göre ikili oy kullanma, anayasanın çizdiği
çerçevede uygulanması gereken istisnai bir tedbirdir ve çeşitli açılardan orantısallık ilkesine uyduğu takdirde izin verilebilir. Buna göre, ancak aşağıdaki hallerde gerekçelendirilebileceği ima edilmektedir:
Eşit oy hakkı ilkesine daha az müdahale eden başka tedbirlerle elde edilmek
istenen amaca ulaşmak mümkün değilse;
Bir geçiş uygulaması niteliğindeyse; ve
Sayısal olarak küçük bir azınlığı ilgilendiriyorsa.74
3. Sandalye Ayırma
Özellikle belli yerli halklar başta olmak üzere, küçük nüfusa sahip oldukları için mevcut seçim sisteminde mecliste sandalye kazanmaları zor olan ulusal azınlık toplulukları
bulunabilir. Bu tür azınlıkların temsilini sağlamak için bir siyasi irade varsa, mecliste bu
gruplara sandalye ayırmak suretiyle getirilen özel tedbirlerle bu irade uygulamaya yansıtılabilir. Özel ayrılan sandalye için sadece belli bir topluluk içinde seçim yapılır ve azınlık
topluluklarını temsil eden kişiler bu sandalyeye hak kazanabilir. Bu mekanizma aynı zamanda, nüfus büyüklüğünün tek kriter olduğu durumlarda azınlıklara ayrılacak sandalye
sayısına kıyasla daha fazla sandalyenin ayrıldığı ağırlıklı temsil gibi başka özel tedbirlerle
birleştirilerek de uygulanabilir. Ulusal azınlıklar için ayrılan sandalyelerin bu kişiler tarafından doldurulmasına imkân tanıyan yöntemlerden biri de, ayrılan bu sandalyelere
seçilecek adaylara sadece ulusal azınlık mensubu kişilerin oy vermesidir. Resmi temsilin
sağlanması konusunda verimli bir yöntem olsa da, özel ayrılan sandalyeler azınlıkların
sadece sembolik olarak temsil edilmelerine de yol açabilir, azınlıklarla çoğunluk arasındaki farklılıkları pekiştiriyor gibi algılanabilir ve hatta ayrımcılıkla sonuçlanabilir. Sandalye
ayırma sisteminin bir başka problemli yönü ise ulusal azınlıklara mensup seçmenlerin ve
adayların, seçmen ve aday listelerinde açıkça azınlık olarak yer almalarına yol açmas��dır.
74 Bkz. Ulusal Azınlıklara Mensup Kişiler için İkili Oy Sistemi Üzerine Rapor’da Sonuç bölümü, paragraf 71,
34. Not.
35