II. ULUSLARARASI AYRIMCILIK KONFERANSI
Türkiye göçmenlere, diğer bir deyişle vatandaş olmayanlara haklar tanıyan çoğu BM sözleşmesine taraftır. Ben bahsettiğim çalışmayı
yaparken, Türkiye’nin neden taraf olduğumuz BM tematik sözleşmeleriyle göçmen ve sığınmacı haklarını korumadığı sorusunu kendime dert
edindim. Bu sözleşmeler ve onların denetim mekanizmalarıyla göçmen
hakları ihlalleri konusunda atılabilecek çok fazla hukuki adım vardır.
Örneğin, 2020 Şubat’ında Edirne-Meriç sınırında olanları hatırlarsak,
Türkiye batı sınırlarını açtığını ilan etti ve binlerce göçmen ve mülteci
Yunanistan-Türkiye kara sınırına yığıldı. Sonuçta iki kişi vuruldu, bir
Suriyeli kadın kayboldu. Covid-19 pandemisi nedeniyle son bulan süreç
boyunca başta yaşam hakkı ve işkence olmak üzere pek çok insan hakkı
ihlali yaşandı.4
Türkiye-Yunanistan kara sınırı tamamen militarize edilmiş durumdadır. Yaratılan ara bölgede olanları takip etmek ve yaşanan ihlalleri
izlemek, raporlamak ve ulus-üstü yargısal ya da yarı-yargısal mekanizmalar aracılığıyla göçmenler adına hesap sorabilmek, Yunan hükümeti
tarafından neredeyse imkânsız hale getirilmeye çalışılmakta, öte yandan
Türkiye de sıklıkla mültecileri AB’ye karşı siyasi bir koz olarak kullanmaktadır. Yaşanan yaşam hakkı ihlallerinde ve işkenceye varan kötü
muamele vakalarında Türkiye’nin de sorumluluğu vardır. İyi haber, artık hem uluslararası hem de ulusal insan hakları örgütlerinin bu konuda
bilinçlenmiş durumda olmasıdır.
Devletlerin bu sınır militarizasyonu politikalarına ve göçmenlere
yönelik insan hakları ihlallerine karşı farklı yollarla kanıt toplanmaya
başlandı. Bu oluşumlardan biri de Türkiye’de Tahir Elçi vakasıyla adını duyuran Londra Üniversitesi Adli Mimarlık Birimi’dir. Bu oluşumun
Meriç Nehri’nde bu yıl olanlar ve Akdeniz’de yaşanan geri itmelerle ilgili çalışmaları mevcuttur.5 Geri itmeye maruz kalan kişilerin yaşadığı o
anı sanal bir ortamda yeniden yaratarak, adli mimari teknikleriyle vakaları üç boyutlu canlandırmalar haline getirmekte, hiç delil olmadığı
söylenen vakalara dair bilgisayar ortamında simülasyonlar geliştirimektedirler. Burada sadece bir örnek olması için bu birimin çalışmalarından
4 Sürecin ayrıntıları için Göçmen Dayanışma Ağı’nın notlarına bakılabilir: https://gocmendayanisma.com/ (Son Erişim 5 Aralık 2020)
5 Bkz. https://forensic-architecture.org/ (Son Erişim 5 Aralık 2020)
124