Sonuç ve Öneriler Türkiye’de seçimlere ilişkin genel sorunlar Cumhurbaşkanı Seçimi’ne de yansımıştır. İfade ve basın özgürlüğüne ilişkin kısıtlar seçimlerde kampanya dönemi’nde sorunlar yaratmakta, seçmenlerin bilgi alma hakkını ve özgür iradelerini oluşturma hakkının gerçekleşmesini önlemektedir. Bütün seçimlere özgü ortak sorunlardan bir diğeri de seçim sürecinin şeffaflığına ilişkindir. Seçim idarelerinin ve Yüksek Seçim Kurulu’nun kararlarının açık ve şeffaf olmaması ve kararlara karşı yargı yolunun kapalı olması, seçimlere yönelik güveni azaltan bir unsurdur. Diğer yandan, bağımsız gözlemcilik statüsünün tanınmaması da bağımsız gözlemcilerin ciddi güçlükler yaşamasına neden olmaktadır. Kamu kurum ve yetkililerinin tarafsızlığının sağlanması Cumhurbaşkanı Seçimi’nde öne çıkan sorunların başında gelmektedir. Anayasa’nın 114. maddesi gereği olan “Adalet, İçişleri ve Ulaştırma bakanlarının çekilmesi” hükmü tüm seçimlerde uygulanmalıdır. Seçmen Kütükleri’nin oluşturulmasında evsizlerin oy kullanmasını sağlayacak değişiklikler yapılmalı, evsiz yurttaşlar için TC kimlik numarası üzerinden oy kullanılmasını sağlayacak mekanizma kurulmalıdır. Sığınma evlerindeki kadınların oy kullanma hakkından yoksun olması, bakımevlerindeki yaşlıların oy kullanma hakkının fiilen sınırlandırılıyor veya engellenebiliyor olması, bütün seçimlerde yaşanan ortak bir sorundur. Bu sorunları gidermek üzere ya sığınma evlerinde sandık ya da ilgili bakanlığın en yakın biriminde sandık kurulmalıdır. Benzer şekilde, yaşlı bakımevlerinin sadece bir kısmında değil, tamamında sandık kurulması veya her iki sorunun da çözülebilmesi için gezici sandıklar kurulması gerekmektedir. Az sayıda seçmenin bulunduğu (1-10 arası) cezaevlerinde sandık kurulması oy verme gizliliği ilkesinin ihlalini doğurabilmektedir. Nitekim bu tür sandıklarda kayıtlı seçmenlerin oy kullanmadığı görülmektedir. Bu nedenle bu durumdaki cezaevlerindeki sandıkların birleştirilmesi veya gezici sandık uygulamasına geçilmesi gereklidir. Yine bütün seçimlerde gözlenen ortak bir diğer sorun da engellilerin oy kullanma hakkının fiilen sınırlandırılıyor olması ve oy kullanmaya ilişkin koşulların ayrımcılığa yol açacak düzeyde kötü olmasıdır. Oy verme yerleri fiziksel engelli ve yaşlı seçmenlerin erişimine uygun değildir. Cumhurbaşkanı Seçimi’nde de gözlem yapılan oy verme yerlerinin %33,9’unda bina girişinin hem 43