Mekân Yasaklarının Anayasa’ya ve İHAS’a Aykırılığı Sorunu
Mekân seçimi, bu yükümlülük dikkate alınarak sınırlandırılmak istendiğinde ise demokratik bir toplumda gereklilik kriterine uyulmalıdır. Bu kriter uyarınca bir özgürlük ancak
baskın bir sosyal ihtiyaca hizmet eden ve bu meşru amaca ulaşmak için ölçülü olan bir
sınırlandırmaya tabi tutulabilir ve bu süreçte kamu otoritelerinin ortaya koyduğu gerekçelerin “ilgili ve yeterli” olması gerekir.63 İfade özgürlüğüyle ilişkisi dikkate alındığında,
toplanma özgürlüğüne yönelik sınırlandırma ölçütleri dar bir şekilde yorumlanmalı ve
yapılan sınırlandırmaya yönelik ihtiyaç, ikna edici bir şekilde ortaya konmalıdır.64 Ayrıca
kamu yararına yönelik siyasi meseleler söz konusu olduğunda, sınırlandırmaya dair gerekçeler daha da kuvvetli olmalıdır.65
Bu daralan takdir payı içerisinde kamu otoriteleri, toplanmanın sorunsuz bir şekilde gerçekleşmesini sağlamak için mekâna dair çeşitli düzenlemeler yapabilir. İHAM,
kamu otoriteleri tarafından alternatif bir mekân ya da zaman önerilmesinin, tek başına,
Sözleşme’ye aykırı olmayacağını kabul etmektedir.66 Fakat bu öneri, keyfi bir şekilde yapılamaz. Bu noktada, toplanma ve gösterinin amacına ulaşması açısından mekânın sahip
olduğu önem ya da mekânın göstericiler için taşıdığı anlam ile kamu düzeninin veya
başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amaçları arasında bir dengenin, somut
olayın koşulları çerçevesinde kurulması gerekmektedir. Nitekim Mahkeme Berladir kararında, alternatif mekân önerisinin özgürlüğü ihlal etmediği sonucunu ulaşırken, başvurucuların, mekân tercihlerine dayanak olarak, otoriteler tarafından ileri sürülen gerekçelere
ağır basan geçerli bir neden ortaya koyamadıklarının altını çizmiştir.67 Daha erken tarihli
Stankov kararında ise toplanma özgürlüğünün ihlalini tespit ederken, otoriteler tarafından reddedilen yer ve zaman tercihinin, başvurucular açısından taşıdığı öneme dikkat
çekmiştir.68 Yakın tarihli DİSK ve KESK v. Türkiye kararında da aynı doğrultuda, esas
olarak polis şiddeti nedeniyle toplanma özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermekle birlikte, değerlendirmesinde, 1977 yılındaki 1 Mayıs kutlamaları sırasında 37 kişinin öldüğü
Taksim Meydanı’nın, bu trajik olayın sembolü haline geldiğine işaret etmiştir.69
Kamu otoriteleri; oldukça dar bir takdir payına sahip oldukları mekâna yönelik müdahalelerinde, esas olarak kamu düzeni ve başkalarının hak ve özgürlüklerine atıf yapmaktadır. Bu noktada İHAM, her iki meşru amacın da toplanma özgürlüğünün demokratik toplumdaki önemini dikkate alan bir yaklaşımla yorumlanması ve uygulanması
gerektiğine işaret eder. Toplanma özgürlüğünün niteliğinden kaynaklanan kaçınılmaz
sonuçlar, kamu düzeninin bozulduğu ya da üçüncü kişilerin özgürlüklerinin sınırlandırıldığı anlamına gelmez. Kamusal mekânlarda gerçekleştirilen her toplanma ya da gösterinin, günlük yaşamı ve trafiği belirli düzeyde aksatması doğaldır.70 Dolayısıyla gürültü71
ve trafiğin aksatılması72 gibi gerekçeler özgürlüğe müdahale için yeterli değildir. Ayrıca
soyut nitelikteki tehlike ve güvenlik varsayımları ile toplanma özgürlüğü sınırlandırılamaz. Örneğin Mahkeme, Moskova’daki kitlesel gösterilere yönelik terörist eylemler yapılacağına dair “çeşitli kaynaklardan” elde edilen bilgilere dayanılarak bir toplanmanın
yasaklanmasını keyfi olarak nitelendirmiş ve ihlal kararı vermiştir.73 Öte yandan kamu
otoriteleri, toplanmanın içerik ve yöntemine dair öznel değerlendirmeleri de sınırlan63 Taranenko v. Russia, a.g.k., § 74;Schwabe and M.G v. Germany, a.g.k.,§ 111;Patyi and Others v. Hungary, 5529/05,
7.10.2009, § 39.
64 Osmani and Others v. Former Yugoslav Republic of Macedonia, 50841/99,11.10.2001, s. 16; Galstyan v. Armenia,
26986/03, 15.11.2007, § 114.
65 Berladir and Others v. Russia, a.g.k., § 44.
66 Primov and Others v. Russia, 17391/06, 12.6.2014, § 122.
67 Berladir and Others v. Russia, a.g.k., § 56,58.
68 Stankov And The United Macedonian Organisation Ilinden v. Bulgaria, a.g.k., § 109.
69 DİSK and KESK v. Turkey, a.g.k., § 31.
70 Oya Ataman v. Turkey, a.g.k., § 38; Sergey Kuznetsovv. Russia, a.g.k., § 44;Yılmaz Yıldız and Others v. Turkey,
a.g.k., § 45.
71 Galstyan v. Armenia, 26986/03, 15.11.2007, § 116.
72 Patyi and Others v. Hungary, a.g.k., § 42.
73 Makhmudov v. Russia, a.g.k., § 32, 71-73.
19