Toplantı ve Gösteri Hakkı İzleme Raporu yandan Mahkeme; üniversite kampüsleri,52 kiliseler,53 hastaneler,54 parklar,55 meydanlar,56 otobanlar57 ve daha pek çok kamusal mekânda yapılan gösterilerin dağıtılmasını, izin ve bildirim prosedürlerine uyulmamış bile olsa, özgürlüğe yönelik bir müdahale olarak değerlendirmiş; bu yaptırımları demokratik bir toplumda gereklilik ölçütüne uygunlukları bakımından incelemiştir. Çok farklı nitelikteki kamusal mekânlarda gerçekleştirilen toplanmaların özgürlük kapsamında değerlendirilmesi, kamusal mekânların toplanma özgürlüğüne açıklığının Mahkeme tarafından temel bir ilke olarak kabul edildiğini ortaya koyar. İHAM’ın yakın tarihli Taranenko v. Rusya kararı ise toplanma özgürlüğünün kamusal bir mekânda kullanımına yönelik olarak yalnızca mekânın niteliğine atıfla yapılacak bir sınırlandırılmanın, İHAS çerçevesinde meşrulaştırılmasının ne denli güç olduğunu kavramak açısından önemli bir örnek oluşturur. Taranenko v. Rusya davasının konusu; kırk kişilik bir grubun, devlet başkanının politikalarını protesto etmek amacıyla, güvenlik görevlilerini iterek Moskova’daki başkanlı k binasına girip, kendilerini bir ofise kilitlemeleri, ardından Başkan’ın istifasına yönelik broşürler fırlatıp, slogan atmaları, bu eylemler sonucunda polisin olay yerine gelip müdahale etmesi ve göstericileri tutuklamasıdır. Protestocu grupta yer alan başvurucu, yargılama sırasında bir yıl tutuklu kalmış, daha sonra üç yıl hapis cezasına çarptırılmış, fakat cezası ertelenmiştir.58 İHAM, bir hükümet binasında gerçekleşen olay hakkındaki incelemesine, ifade özgürlüğünün, kamu binalarının tümüne, örneğin hükümet ve bakanlık binalarına, otomatik bir giriş hakkı sağlamadığını belirterek başlamasına rağmen,59 olayın koşullarını dikkate alarak, yaptırımın ölçülülüğü üzerine yoğunlaşmış ve Sözleşme’nin ihlal edildiğine hükmetmiştir. Mahkeme’ye göre, başvurucunun eylemi, kamu düzeni adına bir yaptırım uygulanmasını gerektirse dahi, olay sırasında hiçbir kamu görevlisinin yaralanmamış olduğu dikkate alındığında,60 uzun tutukluluk ve hapis cezası süresi, ulaşılmak istenen meşru amaçla orantılı değildir. Ayrıca, bu ağır yaptırım, başvurucu ve diğer kişilerin, protesto eylemlerine katılmamaları yönünde caydırıcı bir etki oluşturur.61 İHAM bu kararlarıyla, hükümet binalarının kapalı alanlarını dahi kamusal mekân olarak değerlendirerek, kamusal mekânların toplanma özgürlüğüne açıklığı ilkesini teyit etmekle birlikte, yakın tarihli bir başka kararında, düzenleyici ve göstericilerin mekân seçimi hakkının sınırlandırılabileceğini de kabul etmiştir. Mahkeme, Berladir v. Rusya kararında; Moskova’daki bir meydanda gerçekleştirilmek istenen gösterinin, güvenliğin yanı sıra araç park ve trafiğinin ve yaya geçişinin sağlanması gerekçeleriyle, yetkili makamlar tarafından iki kilometre uzakta bir başka meydana kaydırılmak istenmesini ve buna direnen göstericilerin gözaltına alınmasını ve ardından hafif idari para cezasına çarptırılmasını Sözleşme’ye aykırı bulmamıştır.62 Toplanma özgürlüğünün kapsamı içinde yer alan mekân seçim hakkının sınırlandırılabilir olması, bu sınırlandırmada uyulması gereken kriterlerin belirlenmesini zorunlu kılar. Bu noktada yapılabilecek ilk saptama, toplanma özgürlüğünün demokratik bir toplumdaki işlevinin, sınırlandırma sırasında kamu otoritelerinin sahip olduğu takdir payını kısıtladığıdır. Yukarıda aktarıldığı üzere İHAM, demokratik toplumun en üstün değerlerinden biri olan toplanma özgürlüğü hakkının özünün korunması adına, barışçıl nitelikteki her türlü gösteriye, otoritelerin belirli bir hoşgörü göstermeleri gerektiğini belirtmiştir. 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 18 Açık and Othersv. Turkey, 31451/03, 13.1.2009. Cisse v. France, 51346/99, 9.4.2002. Yılmaz Yıldız and Others v. Turkey, 4524/06, 14.10.2014. Nosov and Othersv. Russia, a.g.k.; Hyde Park and Others v. Moldova, 33482/06, 31.3.2009. Ziliberberg v. Moldova, 61821/00, 04.05.2004, s. 11; Makhmudov v. Russia, a.g.k.. Kudrevičius and Others v. Lithuania, 37553/05, 26.11.2013. Taranenko v. Russia, 19554/05,15.5.2014, § 11. Aynı karar, § 78. Aynı karar, § 91. Aynı karar, § 95. Berladir and Others v. Russia, a.g.k., § 30, 56-62.