ve siyasi uygulanabilirliğini değerlendirecek geniş katılımlı istişare içeren kademeli bir
süreç olmalıdır.268
126. 3. Bölümde dile getirildiği gibi, dijital olanlar dahil, seçim ve oy kullanma araçları, çeşitli
ulusal ve azınlık dillerinde hazırlanmalı ve yayımlanmalı, engelli kişilerin erişime açık
olmalıdır.269 Engelli kişiler,270 yaşlılar, askere alınmış kişiler, yurtdışında çalışan göçmen
işçiler,271 yurt dışında görev yapan devlet personeli ve oy kullanma hakkını muhafaza
eden mahkumlar gibi özel ihtiyaçlara sahip seçmenlere makul kolaylıklar sağlanmalıdır.
Kadın seçmenlerle ilgili mevzuattaki ve pratikteki engeller tespit edilmeli ve ele alınmalıdır. Oy kullanma hakkına sahip kişilerin bu hakkını etkili şekilde kullanmasını engelleyecek, okuma yazma bilmeme, dil engelleri, yoksulluk veya seyahat özgürlüğüne getirilen
kısıtlar gibi belirli zorlukların üstesinden gelebilmek için pozitif önlemler alınmalıdır.272
Oy kullanma hakkından yararlanırken genel oy hakkı ve ayrımcılık yapmama ilkelerine
dayanarak, oy kullanma noktalarının, her seçim bölgesinde eşit erişimi sağlamak için
coğrafi olarak dengeli dağıtılması önemlidir.
127. Şikayet ve başvuru mekanizmaları ve uygun denetim usulleri mevcut olmalı ve tüm
seçim faaliyetleri gözlemcilere, parti/aday temsilcilerine ve medyaya açık olmalıdır (bkz.
Seçim adaleti ile ilgili 3. Bölüm ve 4. Bölüm, paragraf g). Gözlemcilerin, parti/aday temsilcilerinin ve medyanın varlığını ve onların seçim süreçlerine, kişisel gizlilik ve mahremiyetlerine saygı göstererek her zaman katılımlarını sağlamak, sürecin şeffaflığını
garanti altına alır.273 Oy sayımı şeffaf bir şekilde yapılmalıdır274 ve ilgili tarafların resmi
gözlemlerine açık olmalıdır.275 Oy sayımının, oy doğrulamanın, sonuçları raporlamanın
ve resmi gereçlerin muhafaza edilmesinin, seçmen iradesinin serbestçe ifade edilmesi
üzerindeki etkileri de göz önüne alınarak, bu faaliyetlerin güvence altında ve şeffaf bir
şekilde gerçekleşmesi esastır. Şüpheli sonuçların elde edildiği durumda uygun denetim
usulleri hazır olmalıdır.276 Son olarak, İnsan Hakları Komitesi, kamunun seçim sonuçla268. A/74/285, para. 38.
269. İnsan Hakları Komitesi, genel yorum No. 25 (1996), para. 12; ve CCPR/C/BGR/CO/4, para. 35–36 (yalnızca tek
dilde hazırlanmış oy kullanma araçları, azınlıklara yapılan ayrımcılık). Ayrıca bkz. Kamu işlerine katılma hakkının
etkili bir şekilde uygulanmasına ilişkin Devletlere yönelik Rehber, para. 39 (d).
270. CCPR/C/MLT/CO/2, para. 21 (görme engelli veya görme bozuklukları olan kişilerin gizli oy ile oy kullanma
haklarının reddedilmesi veya engellenmesi); ve CCPR/C/PRY/CO/3, para. 11 (oy kullanma noktalarına ve oy pusulalarına erişim). Ayrıca bkz. CRPD/C/ARG/CO/1, para. 47–48 (bakım evinde kalan engelli kişilerin oy kullanma
noktalarına erişimi); ve CRPD/C/PER/CO/1, para. 44–45 (aynı konu).
271. Tüm Göçmen İşçilerin ve Aile Fertlerinin Haklarının Korunmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme, 41. Madde.
Ayrıca bkz. CMW/C/ALB/CO/2, para. 55–56; CMW/C/ECU/CO/3, para. 36–37; CMW/C/BGD/CO/1, para. 43–44; ve
CMW/C/NGA/CO/1, para. 43–44.
272. İnsan Hakları Komitesi genel yorum No. 25 (1996), para. 12.
273. A.g.y., para. 20. Ayrıca bkz. CCPR/C/IRN/CO/3, para. 29. Ayrıca bkz. Kamu işlerine katılma hakkının etkili bir
şekilde uygulanmasına ilişkin Devletlere yönelik Rehber, para. 44.
274. CCPR/C/BLR/CO/5, para. 57.
275. İnsan Hakları Komitesi genel yorum No. 25 (1996), para. 20; ve CCPR/C/HND/CO/2, para. 45.
276. Katashynskyi - Ukrayna, para. 7.2 (kayıp oy pusulaları, tekrar sayım istendi).
59