66. Etkili bir hukuk çözümüne başvurma hakkı, Devletlerin, bireylerin bağımsız ve tarafsız
mahkemelere, idari mekanizmalara veya diğer yetkili makamlara erişimlerini sağlamasını gerektirmektedir. Ayrıca, etkili bir hukuk çözümüne başvurma hakkı insan hakkı
ihlali nedeniyle zarar görmüş kişilerin tazminat hakkını da içermektedir.110 İnsan Hakları Komitesi 25 No’lu genel yorumunda (1996), “seçmenlerin oy pusulalarının güvenliği
ve oyların sayımına güven duymaları için yargı denetimi veya başka eşdeğer süreçlere
erişim sahibi olması gerektiğini” belirtmiştir (para. 20). Dahası, Komite taraf Devletleri tartışmalı seçim sonuçlarının olduğu durumlarda şikayet mekanizmalarına ve etkili
hukuk çözümlerine evrensel erişim sağlamaya teşvik etmiştir.111 Etkili hukuk çözümleri
ve tazminat sağlama yükümlülükleri kapsamında, taraf Devletlerin seçim süreçlerine
yönelik düzenleyici çerçevenin Kişisel ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi’nin 25.
maddesine112 uyumlu olmasını ve vatandaşların katılımına makul olmayan kısıtlamalar
getirmemesini sağlamak da dahil olmak üzere ihlallerin tekrarlanmasını önleyecek tedbirleri alma yükümlülüğü vardır.113
67. Kişisel ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi’nin 14. Maddesi (1) uyarınca her mahkemenin, yetkin, bağımsız ve tarafsız olması gerekliliği istisnası olmayan mutlak bir haktır.
114
Buradaki “mahkeme” terimi, ünvanı ne olursa olsun kanunen kurulmuş, yürütme ve
yasama organlarından bağımsız veya hukuki meselelerde karar alırken yargı bağımsızlığına sahip olan kurum anlamına gelmektedir.115 Dolayısıyla, seçimlerle ilgili anlaşmazlık
çözümü işlevini yerine getirirken bu kriterlere uyması gereken seçim idaresi kurumlarını da kapsayabilir.116 Adil yargılamanın, özellikle de kısa seçim zaman çerçevesinde
önemli bir boyutu da çabukluktur.117 Bu doğrultuda, İnsan Hakları Komitesi, siyasi saikleri olan ve bir adayın başkanlık için aday olmasını engellemek için başlatılan hukuki
süreçlerin adil yargılanma ve siyasi katılma haklarını ihlal ettiğine karar vermiştir.118 Son
olarak, hesap verebilirlik mekanizmalarının kadınların adalete erişim hakkını güvenceye
almak için toplumsal cinsiyete duyarlı olması gerekmektedir.119
110. Tazminat biçimleri arasında iade, telafi, rehabilitasyon, tatmin ve tekrarlanmama garantisi sayılabilir. Bkz.
Uluslararası İnsan Hakları Hukukunun Ağır İhlali ve Uluslararası İnsancıl Hukukun Ciddi İhlali Mağdurlarının
Çözüm ve Tazminat Hakkına İlişkin Temel İlkeler ve Yönergeler
111. CCPR/C/MDG/CO/4, para. 53–54.
112. Delgado Burgoa - Bolivya Çokuluslu Devleti, para. 13.
113. Staderini ve De Lucia - İtalya, para. 11
114. İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 32 (2007), para. 19.
115. A.g.y. para. 18.
116. Katashynskyi - Ukrayna (CCPR/C/123/D/2250/2013), para. 7.2
117. İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 32 (2007), para. 27.
118. Nasheed - Maldivler, para. 8.3–8.6.
119. Kadınlara Yönelik Şiddetin Ortadan Kaldırılması Komitesi, Genel Yorum No. 33 (2015).
32