Sözleşme içtihadı hakkında rehber – Kitlesel protestolar
21. Ne var ki, kamusal toplantıların bildirilmesi için otomatik ve esnek olmayan zaman sınırlarının
uygulanması ve bildirim süresinin sonu ile toplantının planlanan tarihi arasında uzun zaman geçmesi,
toplanma özgürlüğüne yönelik gereksiz bir müdahaleye yol açabilir (Lashmankin ve Diğerleri / Rusya, 2017,
§ 456).
22. “Yeterli kesinlikle oluşturulması” gerekliliğiyle ilgili olarak, Primov ve Diğerleri /Rusya (2014, §§ 12128) davasında, Mahkeme, beş günlük zaman sınırının bildirimi göndermek için mi yoksa almak için mi
tanındığı meselesinin net olmaması sebebiyle, iç hukukun muğlak olduğunu ve bu nedenle düzenleyicilerin
yasayı yanlış yorumladığı için mazur görülmeleri gerektiğini belirtmiştir. Ek olarak, Mahkeme,
düzenleyicilerin etkinlik arifesine kadar beklemediğini, aksine öngörülen sürenin ilk gününde bildirimde
bulunduklarını, dolayısıyla kanunun çok zorlu şartlarına uymak için makul bir çaba harcadıklarını
belirtmiştir.
23. Uzunget ve Diğerleri / Türkiye (2009, § 50) kararında, Mahkeme, etkinlikten yetmiş iki saat önce
yetkililere bildirim yapma gerekliliğinin, Sözleşmede korunan barışçıl toplanma özgürlüğüne yönelik gizli
bir engel anlamına gelmediğini belirtmiştir.
24. Mahkeme, Taraf Devletlerin, belirli bir yerde gösteri düzenlenmesine kamu güvenliği nedeniyle
sınırlama getirebileceğini kabul etmiştir (Malofeyeva / Rusya, 2013, § 136; Disk ve Kesk / Türkiye, 2012, §
29). Ne var ki, bu durum, orantılılık testine tabi tutulması gereken bir müdahale olarak
değerlendirilmektedir.
25. Örneğin, Berladir ve Diğerleri / Rusya (2012, §§ 47-51) davasında, kent yönetimi bir gösteriye müsaade
etmiş ancak farklı bir yerde ve daha kısa bir sürede yapılmasını şart koşmuştur. Mahkeme, bunu
başvurucuların barışçıl toplanma özgürlüğünü kullanmasına bir müdahale olarak değerlendirmiştir.
26. Bildirimi yapılmayan veya önceden izin alınmayan bir gösteri yasadışı olabilirken, Mahkeme, bu
yasadışı durumun hakkın özünü ihlal etmemesi veya toplanma özgürlüğünün ihlalini haklı göstermemesi
gerektiğini değerlendirmiştir (Navalnyy / Rusya [BD], 2018, §§ 99-100 ve Cisse / Fransa, 2002, § 50).
27. Ayrıca, bazı durumlarda, bir toplantıya izin verilmemesi, toplantı planlandığı gibi yapılsa bile, toplanma
özgürlüğüne müdahale oluşturabilir (Bączkowski and Others / Polonya, 2007).
28. Mahkeme içtihadında, izinlerin son dakikada iptal edildiği örnekler de yer almaktadır. Makhmudov /
Rusya (2007, §§ 55-56 ve § 71) davasında yerel makamlar, “terör faaliyetlerinin patlak vermesini”
bekledikleri gerekçesiyle, gösteriden hemen önce izni geri almıştır. Mahkeme, iznin iptal edilmesinin,
başvurucunun barışçıl toplanma özgürlüğüne müdahale oluşturduğunu kabul etmiştir.
29. Hyde Park ve Diğerleri / Moldova (no. 5 ve 6, 2010, § 41) davasında başvurucular, toplantıya izin veren
bir karara uymamış ve izinde isimleri yer almadığı için iki başvurucu gözaltına alınmıştır. Mahkeme,
gözaltıların gösteriye katılımlarını engellemesi sebebiyle başvurucuların barışçıl toplanma özgürlüğüne
müdahale edildiğine karar vermiştir.
2. Gösteri sonrasında verilen cezalar
30. Madde 11 § 2’de yer alan “kısıtlamalar” ifadesi, toplantı sonrasındaki cezalandırıcı tedbirleri de kapsar
(Ezelin / Fransa, 1991, § 39). Mahkeme, başvurucuların barışçıl toplanma özgürlüğünü kullanması ile
onlara karşı alınan tedbirler arasında açık ve kabul edilmiş bağlantıların bulunması halinde, başvurucuların
yakalanması, gözaltına alınması ve ardından gelen idari suçlamaların Sözleşmenin 11. Maddesinde
güvence altına alınan haklarına müdahale ettiğini belirtmiştir (Navalnyy ve Yashin / Rusya, 2014, § 52).
31. Frumkin / Rusya (2016, § 138) kararında Mahkeme, 11. Maddedeki güvencelerin, katılımcılarla Devlet
görevlileri arasındaki bazı çatışmalara rağmen, toplantı resmi olarak bittikten sonra bile başvurucu
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
9/43