ULUSLARARASI ENGELLİ HAKLARI KONFERANSI - ENGELLİLERİN ADALETE ERİŞİMİ
lı gruplardan insanların, insan hakları ilkeleri ve standartlarına uygun
şikayetler için adli ve adli olmayan mekanizmalar aracılığıyla bir çare
arama ve elde etme olanağıdır.
Bu anlamıyla adalete eşit erişim; insan haklarının ayrımsız herkes
için tanınması, hak öznelerinde yasal farkındalık, yasalar tarafından eşit
koruma altında olma, herkes için erişilebilir adli yardım ve danışmanlık hizmetleri, adil yargılama güvencesi ve sivil toplum denetimine açık
adalet sistemi gerektirir. Erişilebilir bir adalet sitemi için temel kriterler,
adil ve etkili sonuç; eşit muamele; makul maliyet ve makul hız; kullanıcılarca anlaşılabilir, ihtiyaçlara cevap verecek şekilde finanse edilmiş ve
iyi organize edilmiş adli yardım; alternatif uyuşmazlık çözüm mekanizmalarının varlığı; farklı savunuculuk desteğinin varlığı, adli olmayan erken müdahale; önleyici mekanizmalar ve tazmin yolları; toplum temelli
adalet ve hukuk reformu süreçlerine etkin bir şekilde katılmak hakkının
herkes için tanınmış olmasıdır.
Engellilerin adalete erişimi, engelli bireylere ilişkin temel uluslararası metin olan Birleşmiş Milletler Engelli Haklarına İlişkin Sözleşme’nin
13. Maddesinde şu şekilde yer almıştır: 1. Taraf devletler engellilerin diğerleriyle eşit bir şekilde adalete etkili erişimini sağlamalıdır. Bunun için
usuli ve yaşa uygun uyumlaştırmalar yapılmalı ve soruşturma ve diğer
hazırlık aşamaları dahil tüm hukuki işlemlerde tanıklık etmeleri dahil
doğrudan ve dolaylı olarak katılımları kolaylaştırılmalıdır. 2. Taraf Devletler, engellilerin adalete etkili bir şekilde erişimini sağlamayı kolaylaştırmak için, polis ve cezaevi personeli dahil adalet sistemi içerisinde
çalışanların gerekli eğitimi almalarını sağlamalıdır. Birleşmiş Milletler
Engelli Hakları Komitesi bugüne kadar yayınladığı tüm genel yorumlarda 13. maddeye özel atıflarda bulunmuştur. Komite engellilerin adalete
erişimini güçlendirmek amacıyla yapılacak düzenlemelerin sözleşmedeki makul düzenleme sınırları ile düşünmemek gerektiğini Ayrımcılık
Yasağı ve Eşitlik Hakkında Genel Yorum’da şöyle açıklamaktadır. “(d)
Adalete erişim bağlamında “usul düzenlemeleri” makul düzenlemeyle
karıştırılmamalıdır; makul düzenleme ölçüsüzlük kavramı ile sınırlanırken usul düzenlemeleri sınırlanmaz.”1
1 Ayrımcılık Yasağı ve Eşitlik Hakkında Genel Yorum No. 6, https://www.esithaklar.org/yayinlar/
12