4.14. Eğitim
Erişilebilir, bütünleştirilmiş ve fırsat eşitliğine dayalı bir eğitim sistemine ilişkin devlet
yükümlülükleri BMEHS’nin 24. maddesinde tanımlanmaktadır. Madde ile engellilerin
genel eğitim sistemi içinde, potansiyel ve yeteneklerinin gelişimi, topluma etkin katılımının
sağlanması, Brail ve işaret dili yanında bireysel özgün destek düzenlemelerinin
sağlandığı ve uygun personel istihdamının yapıldığı bir eğitim hizmeti için her türlü önlemi
almakla devletler yükümlü kılınmaktadır.
2002 Türkiye Özürlüler Araştırması ikincil analizi sonuçlarına göre;
“Genel ve Engelli Nüfusta Eğitim Durumu
Tablo 1: Engellilerin eğitim durumunun genel nüfusun eğitim durumuyla karşılaştırılması.
Eğitim Durumu
Genel Nüfus
Engelli Nüfus
Sayı
Yüzde
Geçerli
Yüzde
Sayı
Yüzde
Geçerli
Yüzde
Okuryazar değil
7764060
11,3
12,9
604945
34,1
36,3
Okuryazar
fakat
bir okul bitirmemiş
12037120
17,5
20,1
247642
14,0
14,9
İlkokul
21738553
31,7
36,2
549681
31,0
33,0
İlköğretim
2430754
3,5
4,1
25607
1,4
1,5
Ortaokul
4499685
6,6
7,5
87257
4,9
5,2
156146
0,2
,3
3100
0,2
0,2
6997669
10,2
11,7
93635
5,3
5,6
1215056
1,8
2,0
21509
1,2
1,3
3028955
4,4
5,1
30382
1,7
1,8
108454
0,2
0,2
1261
0,1
0,1
Ara Toplam
59976452
87,4
100,0
1665018
93,9
100,0
99
38775
0,1
174
0,0
0
8607332
12,5
107112
6,0
Toplam
68622559
100
1772305
100
Orta ve
meslek
dengi
Lise
Lise
ve
dengi
meslek
Yüksekokul veya
fakülte
Yüksek
lisans,
doktora
2002 Türkiye Özürlüler Araştırması’nın verilerine göre, genel nüfusta ilkokul ve öncesi
eğitim düzeyindekilerin oranı -okuryazar olmayanlar dahil- Türkiye nüfusunun %69,3’ünü
oluşturmaktadır. Bu haliyle Türkiye’de okuryazarlık yüksek olsa da eğitim düzeyinin genel
olarak düşük olduğu söylenebilir. Genel nüfusun eğitim düzeyindeki bu durum engelli
nüfusta da yansımasını göstermiştir. Araştırma sonuçlarına göre genel nüfusun %12,9’u
okuma yazma bilmezken, engellilerde bu oran 3 kat daha fazladır (%36,3). Bu dramatik
farklılığın yanı sıra, engellilerde ilkokul ve öncesi eğitim düzeyine sahip olanların oranı
%84,2’dir. Sonuç olarak, okuryazarlığı olmayan ve eğitim seviyesi düşük bir engelli
kitlesinin varlığından söz edilebilir. Ancak bu durumun başlıca nedeni “engellilerin
engellenmesinden” kaynaklanmaktadır. Engelli birey eğitim hizmetlerinden ve
olanaklarından yararlanamamaktadır.”108 tespitleri yapılmaktadır.
108
http://www.ozida.gov.tr/default20.aspx?menu=arastirma&sayfa=ilerianaliz
35