Kanundaki bu tanım sözleşmenin aksine engelliliği bireye bağlı bir olgu olarak kabul
etmektedir. Türkiye mevzuatında engellilere ilişkin özürlü, sakat, sağır vb. farklı
nitelemeler kullanılmaktadır. Mevzuatın dili ve tanımlar sözleşmenin diline ve ruhuna
aykırılık taşımaktadır.
Kanundaki tanıma kaynaklık “korunmaya ve yardıma muhtaç kişiler” algısı toplum
tarafından da paylaşılmakta ve engelilere karşı temel tutumu belirlemektedir. Devlet ve
toplum tarafından paylaşılan bu algı çogunlukla engellilerin maruz kaldıkları ayrımcılığa
da kaynaklık etmektedir.
Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı (ÖZİDA) tarafından 2009 yılında Türkiye
genelinde 4144 kişiyle yapılan Toplum Özürlülüğü Nasıl Anlıyor Temel Araştırması 8
bulgularına göre;
Özürlü dendiğine aklınıza ne geliyor sorusuna en yüksek cevap oranı ile katılımcıların
%24.2’si, yardıma muhtaç kişi,
Aşağıdaki özürlülerden hangisiyle evlenmek istemezsiniz sorusuna katılımcıların 50.3’ü,
hiçbiriyle cevaplarını vermiştir.
Prof. Dr. Esra Burcu tarafından yapılan “Türkiye’deki Engelli Bireylere İlişkin Kültürel
Tanımlamalar: Ankara Örnegi” 9 araştırmasında katılımcılara “toplumdaki engelli bireyler
hakkında ne düşünüyorsunuz/ onları birey olarak nasıl tanımlıyorsunuz?” açık uçlu
sorusuna katılımcıların %39.4’ü “Acınacak haldedirler, devamlı ilgi ve yardıma ihtiyaçları
vardır” şeklinde cevap vermiştir.
Yine Ayfer Gürdal Ünal’ın ‘Türk Çocuk Edebiyatında Engellilerin Temsili, 1969-2009’
isimli tez çalışması çocuk edebiyatında engellilere bakışın 40 yılda pek de değişmediğini
gösterdi. 1969- 2009 tarihleri arasında incelenen 40 öykü, roman, masaldan sadece
3’ünde engelli diğer bireylerle eşit olarak görülüyor ve olaylar onun gözünden yazılıyor.
…..
İncelenen kitaplarda ilk kalıp tip, engellinin acıklı ve acınacak biri olarak temsil edildiği
anlatılar. Engellinin kötücül olarak çizildiği, yük olarak görülen, tecrit edilmiş olarak
gösterilen eserler mevcut.”10
Türkiye, BMEHS’ye imza ve onay sürecini 28.10.2009 tarihinde tarihinde tamamlamıştır.
Sözleşme Türkiye açısından bu tarihten itibaren yürürlüktedir. Ancak Türkiye Sözleşmeye
Ek İhtiyari Protokolü henüz onaylamamış ve sözleşmenin iç hukuka aktarılması
konusunda gerekli düzenlemeleri henüz yapmamıştır.
8
http://www.ozurluveyasli.gov.tr/tr/html/652/Toplum+Ozurlulugu+Nasil+Anliyor+Arastirmasi
http://www.edebiyatdergisi.hacettepe.edu.tr/2011281EsraBurcu.pdf
10
http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetayV3&ArticleID=1073129&CategoryID=77
9
8