TÜRKIYE’DE ALGILANAN AYRIMCILIK
ortalamanın üstünde ve her koşulda kabul edilebilir bulan grubun genişliği ise
çok düşük. Buna mukabil gençlik, yaşlılık ve fiziksel engele dayalı ayrımcılık
nedenleri gibi nadir gözlemlenen bir ayrımcılık türü değil. Cinsiyete dayalı ayrımcılığın sık ya da hep olduğunu söyleyenlerin oranı ortalama/
ortancanın üzerinde kalıyor. Yani hem gözleniyor (siyasi görüş, mültecilik ve cinsel kimliğinden sonra en sık rastlanan ayrımcılık nedeni)
hem de hoş görülmüyor. Sık görülen siyasi görüşe, mülteciliğe ve cinsel
kimliğe dayalı ayrımcılık aynı zamanda bir toplumsal mutabakat ile makul görülürken, cinsiyete dayalı ayrımcılık böylesi bir mutabakatın neticesinde uygulanmıyor. Öte yandan cinsiyete dayalı ayrımcılık diğer “doğal farklılıklardan” kaynaklı ayrımcılıklar kadar görülmez, yok sayılan bir ayrımcılık türü de
değil. Zira feminist hareket bu gündemi sürekli diri tutuyor. Dolayısıyla şu
söylenebilir: siyasi bir mücadele hattına geçmeyen hiçbir ayrımcılık
görünür olamıyor, diğer yandan bir mücadele alanına geçip kendini
görünür kıldığı oranda da “her türlü yanlış” olduğuna dair mutabakat
bozulmaya başlıyor.
İkinci başlık ise zihinsel engellilik. Hiçbir durumda zihinsel engellilere yönelik
yapılan ayrımcılığı hoş görmeyeceğini söyleyenlerin oranı, mültecilik durumundan hemen sonra en düşük seviyelerde seyrediyor. Diğer yandan, zihinsel
engellilik gerekçesiyle ayrımcılık, sık olduğu düşünülen ayrımcılık türleri arasında yer almıyor. Zihinsel engellilik, daha fazla kabul edilebilir bulunan
diğer ayrımcılık türleri gibi her alanda kabul edilme oranı yüksek olan
bir ayrımcılık türü de değil. Yani belli alanlarda zihinsel engellilerin ayrımcılığa maruz kalması doğal ya da bir gereklilik olarak görülüyor. Bu
noktada zihinsel engelliliğin çeşitliliğine ve bu tanım altında yer alan insanların
somut sağlık durumlarının ne denli geniş bir spektrumda yer alabileceğine dair
bir bilincin olmamasının da etkili olma olasılığı var. Zihinsel engellilere banka
kredisi verilmemesi normal sayılabiliyor mesela. Ama başvurma koşulunu yerine getirecek durumda olan bir zihinsel engellinin de banka kredisinden faydalanabilme olasılığı akla gelmiyor gibi görünmektedir.
3.B.4. Ayrımcılığın Kısmen Hoş Görüldüğü ve Hoş Görülmediği Alanlar
Araştırmamızda Türkiye’de ayrımcılığın hangi alanlarda daha az ya da daha çok
hoş görüldüğü sorusunun yanıtını da aramaya çalıştık. Bunun için, görüşülen
kişilerin farklı alanlardaki (eğitim, sağlık, iş yaşamı, finans, mahalle yaşamı, vs.)
ayrımcılığı hoş görmeme tutumlarını puanladık. Eğer kişi bir alandaki hiçbir
ayrımcılık türünü hoş görmüyorsa buna 10 üzerinden 10 puan verdik. Böylece
her bir alanda 10 puan alan görüşmecilerin toplam örneklemin ne kadarını oluşturduğunu öğrenmeye çalıştık. (Bkz. Tablo 2)
31