TÜRKİYE’DE ZORUNLU DİN EĞİTİMİ - DİN KÜLTÜRÜ AHLAK BİLGİSİ DERSİ VE KİTAPLARI HAKKINDA İNSAN HAKLARI TEMELLİ BİR DEĞERLENDİRME 4. Yargı, DKAB Kitapları ve Muafiyet Mekanizması - Süreç Göstergeleri Süreç göstergeleri, yükümlülük sahiplerinin insan hakları taahhütlerini arzu edilen sonuçlara dönüştürme çabalarını ölçer.103 Yükümlülük sahibinin taahhütlerini sahada uygulamak için aldığı özel önlemleri ve çabalarını sürekli olarak değerlendirmeyi içerir.104 Devlet politikası tedbirleri, kamusal kalkınma ve yönetişim programları, bütçe tahsisleri ve özel düzenleyici veya telafi müdahaleleri gibi, bir devletin belirli bir insan hakkının gerçekleşmesiyle ilişkili sonuçlara ulaşmak için niyetini ve taahhütlerini yürürlüğe koymak amacıyla atmaya hazır olduğu tüm adımlara işaret eder. Bu bağlamda aşağıda ulusal insan hakları koruma mekanizmaları kararları ve DKAB ders kitapları incelenecek. 4.1. Yargı Süreçleri 4.1.1. Ulusal Yargı Süreçleri Türkiye’de DKAB dersini ele alan yargı süreçlerinde çocuğun düşünce, vicdan ve din özgürlüğü hakkı üzerinden değil, ebeveynlerin çocuklarını dini veya felsefi görüşleri doğrultusunda yetiştirme hakları bağlamında DKAB dersinin niteliği ve laiklik ilkesi temel alınıyor. Bu nedenle aşağıdaki incelemede çocuğun düşünce, vicdan ve din özgürlüğü ve katılım hakkına ilişkin dava konusu yer almıyor. Yargı süreçlerinde çocuğun ve haklarının tamamen görmezden gelinmesi kendi başına bu hakların korunma(ma)sına ilişkin çok önemli bir gösterge ortaya koyuyor. Yargı alanında birbiriyle bağlantılı iki mecra öne çıkıyor: AİHM kararları ve bunların icrası ile DKAB derslerinden muaf olmak amacıyla iç hukuk süreçleri. Zorunlu DKAB dersiyle ilgili olarak ulusal yargı süreçleri, özellikle ateist, laik, Alevi ve din eğitiminin devlet okullarında sunulmasına karşı olan Sünni Müslüman ailelerin başvurularıyla başlatılan süreçler. Bunlar bir yandan çocukları için muafiyet hakkını kazanma, bir yandan ise hukuk aracılığıyla daha köklü bir değişim sağlama arayışı olarak görülebilir. Örneğin Aydınlanma Hareketi, zorunlu DKAB dersleri konusunda dava açılmasına ilişkin bilgilendirme yapıyor ve hukuki destek sağlıyor.105 Bazı Alevi toplumu temsilcileri de değişim sağlamak amacıyla bu konuda stratejik davalar açmış, nitekim bunlar AİHM nezdindeki sürecin başlamasını sağlamıştır. Yargı süreçlerinin etkisi önemli fakat sınırlı olmuştur. Aşağıda da ortaya konduğu gibi aynı program ve kitaplara sahip DKAB dersi hakkında farklı yargı kararları verilmiş ve bunlar gerek muafiyet hakkının genişletilmesi veya uygulama biçimi gerekse DKAB derslerinin statüsü veya niteliği konusunda, mevzuata ya da uygulamaya yönelik bir değişim sağlamamıştır. Ancak bireysel olarak ebeveynlerin çocuklarının DKAB derslerinden muaf olması için yaptıkları başvurular, uzun süren süreçler sonunda bazı durumlarda muafiyet hakkının tanınmasına ilişkin yargı kararlarıyla sonuçlanmıştır. 103 BM İHYK, yukarıdaki dn. 16, s. 48 104 A.g.k. 105 Daha fazla bilgi için bkz. Aydınlanma Hareketi websitesi: www.aydinlanmahareketi.org. 30