BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ
sahip akademisyen vb. nitelikte kişilerin yer alması kurumun dar bir çevreye hitap etmesi sonucunu doğurabilecektir..34 Çoğulcu yapı kurumun yürütme organından, siyasi, dini, etnik herhangi bir gruptan bağımsızlığının güvence altına alınması açısından
da önem taşımaktadır.35
Atamada öngörülecek nitelikler kurumun görev alanının gerektirdiği liyakat ve eğitim düzeyi gibi özellikler nesnel biçimde ortaya konulmalı36 ve görevin gerektirdiği nitelikler haricinde nitelikler öngörülmemelidir.37 Liyakat bakımından kurumun kuruluş
amaçları doğrultusunda daha önce yapılmış çalışmalar ağırlıklı rol oynamalıdır. Elbette
bu alandaki deneyim hem kamu sektörü hem de STÖ ve sendikalarda yapılan çalışmaları içermelidir. Atama sabit ve uzun süreli olmalı; atamanın yasama organınca yapılmasının öngörüldüğü durumlarda ise atama süresi, yasama organının görev süresi ile
aynı olmamalıdır.38 İlk başta atanan üyelerin bir kısmının daha sonra belli dönemlerde
değiştirileceğine dair bir düzenleme, hem süreklilik hem de güncel gelişmelere uyum
sağlama bakımından işlevli olacaktır. Kurum üyelerini atayacak organ içerisinde bir atama komisyonunun kurulması; Kuruma üye olarak atanacak kişilerin seçimlerine yardımcı olacağı, adayların önceden kamuoyunun dikkatine sunularak güvenilirliğinin ve
liyakatinin sorgulanmasını sağlayacağı ve şeffaflığı beraberinde getireceği için olumlu
sonuç doğurabileceği belirtilmektedir.39 Şeffaflığın kurumun bağımsızlığına katkıda bulunacağı da vurgulanmaktadır.40 Atamalardan önce adayların kamuoyuna duyurulması
ve STÖ ile sendikaların görüşlerini açıklama fırsatı tanınmasının kurumun bağımsızlığı,
toplum gözünde meşruiyeti ve toplumun desteği için önem taşıdığı vurgulanmaktadır.41
Elbette bu kurulun üyelerinin de toplumun farklı kesimlerini içerecek şekilde belirlenmesi gerekmektedir.
TİHEK Kanunu md. 12(2)’ye göre TİHEK Kurulu 11 üyeden oluşmaktadır. Üyeler,
ayrımcılıkla mücadele ile ilgili STÖ’lerin çoğulcu bir biçimde temsil edilmesini sağlayacak, gerekli bütün güvencelerin mevcut olduğu bir usulle seçilmek yerine doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından atanmaktadır. Seçim usulüne dair TİHEK Kanunu md.
12(3)’te üyelerin görev süreleri dolmadan önce durumun Kurum tarafından uygun iletişim araçlarıyla kamuoyuna duyurulacağı, başvuruların ve aday bildirimlerinin Cumhurbaşkanlığına yapılacağı düzenlenmiştir. Ancak 2018 yılında 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile TİHEK Kanunu md. 10(6)’da yapılan değişiklikle üyelerin
görev süresinin dört yıl olduğuna dair ibare Kanun metninden çıkarılmıştır.42 Dolayısıyla üyelik görevi artık herhangi bir süreye bağlı değildir, ancak istifa eden veya belirli
34 Morten Kjaerum, National Human Rights Institutions Implementing Human Rights, The Danish Institute for Human Rights, Martinus Nijhoff, Denmark, 2003, s. 8.
35 Kjaerum, s. 12.
36 Janet Cormack; Jan Niessen, “The Independence of Equality Bodies”, European Anti-Discrimination Law Review, Human European Consultancy, Migration Policy Group, No. 1, 2005, s. 27.
37 Farklı atama biçimleri için bkz, Birgit Lindsnaes; Lone Lindholt, “National Human Rights Institutions: Standart Setting and
Achievements”, National Human Rights Institutions: Articles and Working Papers, Birgit Lindsnaes; Lone Lindholt; Kristine Yigen
(eds.), Danish Centre for Human Rights, Denmark, 2005, s. 18-19.
38 Gabriele Kucsko-Stadlmayer, European Ombudsman Institutions: A Comparative Legal Analysis Regarding the Multifaceted Realisation of an Idea, Springer, Wien-New York, 2008, s. 14-15.
39 Kristene Yigen, “Guarantees of Independence of National Human Rights Institutions: Appointment and Dismissal Procedures
of Leading Members”, National human Rights Institutions: Articles and Working Papers, Lindsnaes Birgit; Lone Lindholt; Kristine
Yigen, Danish Centre for Human Rights, Denmark, 2005, s. 67.
40 Rachel Murray, “The Relationhip Between Parliaments and National Human Rights Institutions”, Judges, Transition, and Human
Rights, John Morison; Kieran McEvoy; Gordon Anthony (eds.), Oxford University Press, Oxford, New York, 2007 s. 362.
41 Anne Smith, “The Unique Position of National Human Rights Institutions: A Mixed Blessing?”, Human Rights Quarterly, Vol. 28,
No. 4, The Johns Hopkins University Press, 2006, s. 923.
42 Anayasada Yapılan Değişiklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (703 sayılı), md. 14909.07.2018 tarihli ve 30473 (3. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete.
24