BİR İNSAN HAKLARI KORUMA MEKANİZMASI OLARAK ULUSAL EŞİTLİK KURUMLARI: KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU VE TÜRKİYE İNSAN HAKLARI VE EŞİTLİK KURUMU ÖRNEĞİ durlar açısından ayrıca avantaj yaratmaktadır.80 Ayrıca yargı organları her türlü hukuki uyuşmazlığı çözmekle yükümlü olmasına karşın eşitlik kurumu yalnızca görev alanına giren konularda yargısal-benzeri faaliyet yürütmektedir ve bu durum uyuşmazlığı çözen organın konu bakımından uzmanlığını beraberinde getirmektedir. Eşitlik kurumlarının yargısal-benzeri işlevlerinin bir dizi dezavantajı da söz konusudur. Eşitlik kurumlarının kararları, hukuken bağlayıcılık bakımından soru işaretleri yaratmaktadır. Bu nedenle tamamlayıcılık i��levi arabuluculuk gibi alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının etkili biçimde kullanılması ile sağlanabilmektedir. Bir diğer dezavantaj ise mağdurlara yardım sunmakla yükümlü olan kurumun önüne gelen bir uyuşmazlıkta karar merci haline geldiğinde uyuşmazlık konusunda tarafsız davranma yükümlülüğüdür. Bu durumda kurumun içerisinde farklı dairelerin oluşturulması ve bu dairelerin farklı görevleri üstlenmesi veya eşitlik kurumunun bu şekilde şikâyet başvurularını değerlendiren bir organ olduğunda ayrı bir kurumun mağdurlara hem yargısal usullerde hem de eşitlik kurumunun şikâyetlerin inceleme usullerinde adli yardım sağlamakla yükümlü hale getirilmesi gündeme gelebilir. Başka bir durum ise eşitlik kurumu niteliğinde birden fazla kurum oluşturulduğunda içtihat farklılıklarının ortaya çıkma riskidir. Yargı organları açısından bu şekilde bir durumun ortaya çıktığı noktada yüksek yargı organları içtihat farklılıklarını giderebilecekken, eşitlik kurumları açısından böyle bir mekanizma söz konusu olmamaktadır. Bu durum, farklı eşitlik kurumları yerine tek bir kurum oluşturulması yönündeki düşünceyi ayrıca desteklemektedir. Uluslararası standartlara göre mevzuatta, eşitlik kurumunun kararlarına karşı yargı yolunun açık olması ve mağdurlara önce eşitlik kurumuna veya doğrudan yargı organlarına başvurma konusunda seçme hakkı tanınmasına ve eşitlik kurumuna başvurulduğu takdirde yargısal usullere başvuru için öngörülen hak düşürücü sürelerin durmasına ilişkin düzenleme yapılması gerekmektedir. TİHEK kararları idari nitelikte olduğu için bu kararlara karşı Anayasa md. 125 gereği idari yargı yolu açıktır. TİHEK Yönetmeliği md. 22(3)’e göre de Kurul kararlarında, ilgili kişilerin bu kararlara karşı hangi hukuki yollara başvurabilecekleri, süreleri ile birlikte belirtilir. Nitekim Kurumun bir kararına karşı Pembe Hayat LGBTİ+ Dayanışma Derneği tarafından açılan iptal davasında idare mahkemesi tarafından iptal kararı verilmiştir.81 TİHEK Kanunu md. 17(3)’e göre ayrımcılık mağdurlarınca Kuruma yapılacak başvuruların dava açma süresini durdurması bu gerekliliği yerine getirmektedir. Ancak TİHEK Yönetmeliği md. 76(1) ve 76(3)’e göre, başvuru hakkında Kurum tarafından incelenemezlik, gerekçeli kabul edilmezlik, ret, uzlaşma veya karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilmesi veya Kurumun, inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren üç ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde bu durum, gerekçesiyle birlikte başvurucuya tebliğ edildiğinde durmuş olan dava açma süresi kararın ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Ayrıca md. 76(2)’ye göre başvurunun Kurum tarafından yerinde görülerek kabul edilmesi ve ihlal kararı verilmesi hâlinde; aleyhine başvuru yapılan kişi ya da kurumun TİHEK’in kararı üzerine 30 gün içinde herhangi bir işlem tesis etmemesi veya eylemde bulunması halinde de durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Dava açma süresinin ne zaman başlayacağı ne zaman duracağı ve 80 Krizsan, s. 175; Lone Lindholt; Fergus Kerrigan, “General Aspects of Quasi-Judicial Competence of National Human Rights Institutions”, National Human Rights Institutions: Articles and Working Papers, Birgit Lindsnaes; Lone Lindholt; Kristine Yigen, Danish Centre for Human Rights, Denmark, 2005, s. s. 95-96. 81 Bkz, Pembe Hayat LGBTT Dayanışma Derneği, “Pembe Hayat Derneği, TİHEK’e açtığı davayı kazandı.”, http://www.pembehayat.org/haberler/detay/2284/pembe-hayat-dernegi-tihekrsquoe-actigi-davayi-kazandi#:~:text=Cinnah%20Hotel'e%20al%C4%B1nmayan%20trans,gerek%C3%A7esiyle%20oy%20birli%C4%9Fi%20ile%20kazan%C4%B1ld%C4%B1. (erişim:31.07.2020) 39