20 Sivil Toplum Örgütleri İçin Engelli Hakları İzleme Rehberi bilgi almak ve çözüm aramak amacıyla devlet yetkilileriyle tartışma yürütmeyi kapsar. Diğer bir deyişle, ‘izleme’ insanların hayatında ne olup bittiğine bakmaktır. Bunu yapabilmek için aşağıdakilerin gözetilmesi gerekir: • Olguların ortaya çıkarılması • Soruların sorulması • Ne olup bittiğini göstermek için bir yerde çok fazla bilgi toplanması • Herhangi bir şeyin değişip değişmediğini görmek için ölçmenin yollarının aranması (göstergeler kullanılarak) • Engelli kişiler için adalete doğru ilerleyişin ölçülmesi • Bilginin takip edilmesi (a) Kişisel Deneyimlerin İzlenmesi • Görüşmeler veya odak grup çalışmaları yoluyla engelli kişilerin hangi durumlarda zorluk (yaşadıkları) ve engellerle karşılaştıkları konusunda hikayeleri toplanır. Ne zaman dışlandıkları, kendilerine kötü davranıldığı veya engeli yüzünden bir şeye katılamadıklarına dair kendi hikayelerini anlatmaları istenir. Bu hikayeler bize engelli kişilerin karşı karşıya kaldığı gerçek durumlar hakkında bilgi verir. • Bazen engelli kişiler kendilerine karşı kötü davranışları veya dışlamaları bildirmenin bir fark yaratmayacağını düşünürler. Hatta anlatırlarsa daha da fazla istismar edileceklerinden endişe edebilirler. Aslında, toplumda, ailede ve diğer özel ortamlarda meydana gelen bu türden kötü davranış ve istismarların belgelenmesi ve bildirilmesi önemlidir. Bu tarz bilgilerin açığa çıkması sayesinde farkındalık artırılabilir ve koşullar değiştirilebilir. Bu bilgiler ayrıca gerçekte ne olup bittiğinin ortaya çıkmasını ve insanların hakları istismar edilirken devletlerin aksini iddia etmesini zorlaştırır. (b) İzleme Sistemleri (yasalar, politikalar, programlar ve hizmetler) • Bir ülkenin yükümlülükleri doğrultusunda yasa ve politikaların insan haklarına ‘saygılı, bu hakları koruyan ve geliştiren’ nitelikte olup olmadığını belirlemek için Birleşmiş Milletler standartlarına göre değerlendirilip ölçülmeleri gerekir. Yasa ve politikalar insan haklarını koruyor gibi görünüp eşitsizlik yaratacak ve engelli kişilerin haklarını ihlal edecek şekilde kullanılabildiğinden, yasaların uygulamadaki işleyişleri dikkatlice değerlendirilir ve kayıt altına alınır. • Bazen mahkeme kararları ve davalar, insan haklarının geliştirilmesi açısından yazılı yasa ve yönetmelikler kadar önemlidir. Yasaların söyledikleri mahkemeler tarafından bambaşka şekillerde yorumlanabilir. Bu nedenle bireylerin ve grupların bu hakları kullanmaları bakımından ciddi fark yaratır. • Devlet programlarının, hizmetlerinin ve uygulamalarının engelli kişilerin gündelik hayatları üzerinde genelde çok büyük etkisi vardır. İnsan haklarını –doğrudan veya dolaylı olarak- ihlal eden programların, hizmetlerin ve uygulamaların belgelenmesi değişimin gerektiğine dair kanıt sunar. (c) Tavır ve Tutumların İzlenmesi • Toplumsal tutumların ve kamuoyunun engelli kişilerin haklarını kullanması bakımın-