22 Sivil Toplum Örgütleri İçin Engelli Hakları İzleme Rehberi toplulukları veya engelli kişiler hakkında yapılan izlemede öncülük etme hakkı Engelli Hakları Sözleşmesi’nin en önemli özelliklerindendir. DRPI izleme projelerinin yapısı, organizasyonu ve tasarımı, engelli örgütlerinin ve engelli kişilerin ortaklığına, dahil olması temeline dayalıdır. DRPI böyle yola koyuldu ve gelişiminin her aşamasında ve adımında bu ilişkilerle ilerledi. Bu sayede, karar alma süreci, devam eden ve sürdürülebilir şekilde engelli kişilerin elindedir. (c) DRPI İzlemesinde Genel İnsan Hakları İlkelerinin Kullanılması DRPI, her bir haktan ne anlaşılması ve hakların nasıl uygulanması gerektiğine dair rehber olması için Engelli Hakları Sözleşmesi’nde yer alan ve yukarıda bahsedilen beş genel insan hakları ilkesini kullanır. Bu beş genel insan hakları ilkesi şöyledir: • İnsan Onuru • Özerklik • Katılım, İçermecilik ve Erişilebilirlik • Ayrımcılık Yapmama ve Eşitlik • Farklılıklara Saygı Belli bir ülkede engelli kişilere verilen hizmetleri veya bir devletin engellilere verdiği sözleri sadece kayıt altına almak yerine bu ilkeler, haklara saygı gösterilip gösterilmediğini ve hakların anlamlı bir şekilde uygulanıp uygulanmadığını ölçmek için net bir yol sunar. Bu ilkeler sayesinde izleme yapanlar hem bir hizmetin verilip verilmediğini kayıt altına alırlar hem de nasıl sunulduğunu görmek için bir adım öteye gidebilirler. Örneğin, bir kişinin konut veya yemeğe erişiminin olup olmadığına bakmakla kalmayıp o kişinin istediği konutu ve yemeği seçme hakkına sahip olup olmadığına bakar (özerkliğe saygı) ve konutun çatısının akıp akmadığına ve yemeğin sağlıklı olup olmadığına bakar (insan onuru). Genel insan hakları ilkeleri aynı zamanda dünyanın farklı ülke ve bölgelerinde neler olduğunu karşılaştırmak için iyi bir küresel ölçüt sunar. (d) Engelli Haklarının İzlenmesini Devam Eden Bir Süreç Olarak Görmek İzlemenin amaçlarından biri sürdürülebilir olmaktır. Bu sayede engelli kişiler ve engelli örgütleri devam eden bir süreçte engelli haklarıyla ilgili delile dayalı bilgi toplayabilirler. İzleme, tek seferlik bir denetim değildir. Bilgi toplamaya, bilgiye yeni bilgiler eklemeye, ve değişim olup olmadığını takip etmeye dayalı devam eden bir süreçtir. Etkili olabilmesi için izlemenin zaman içinde sürdürülmesi gerekir. İzlemeye dayalı bilgilerin ilk toplandığı başlangıç noktasını oluşturur. Bu başlangıç noktası, engelli kişilerin bütün haklarından yararlanmaları için yapılması gereken değişikliklerin tespit edilmesini sağlar. Ancak belli bir zaman geçtikten sonra tekrar izleme yapıldığında durumun iyileşip iyileşmediği veya kötüye gidip gitmediği görülebilir. Bugünkü durum bundan beş yıl öncesine göre daha mı iyi? Doğru yolda ilerleme kaydediliyor mu? İnsanlar kendilerine karşı daha az ayrımcılık yapıldığını hissediyorlar mı? Yasalar ve politikalar söz verildiği şekilde uygulanıyor mu? İnsan onuruna karşı saygısızlıklara bir çözüm getiriliyor mu? Hakların kullanılmasını destekleyecek yeni teknolojiler tasarlanıyor mu? Değişimlerin sonucunda insanların hayatı daha iyiye gidiyor mu? Hizmetler insan onuruna, özerkliğe ve eşitliğe saygı duyacak şekilde mi tasarlanıyor?