28 Sivil Toplum Örgütleri İçin Engelli Hakları İzleme Rehberi • Sözlü olmayan iletişimin farkında olmak ve bunu anlayabilmek. Görüşülen kişi karşısındaki oturuşunuz, duruşunuz onların kendilerini ne derece rahat hissettiklerini etkileyecektir. Örneğin, kapalı bir alanda öne doğru eğilmek tehditkar gelebilir. Ancak başka koşullarda öne doğru eğilmemek karşınızdakiyle ilgilenmediğiniz anlamına da gelebilir. Görüşme yapılan bazı kişiler izlemcilere daha yakın oturmayı tercih edebilirler; diğerleri kendi kişisel alanları konusunda çok korumacı olabilir veya kendilerine dokunulmasından hoşlanmayabilirler. Herhangi bir durumda neyin uygun olduğuna karar vermek için görüşme yaptığınız kişinin beden dilini gözlemleyin. ÖNEMLİ İPUCU: İzlemciler beden diliyle, yüz ifadeleriyle veya başka yollarla karşılarındaki insanın söylediklerine inanmadıklarını veya katılmadıklarını ima edecek bir şekilde davranmamaya, durum böyle olsa dahi, özen göstermelidirler. Görüşme sırasında kesin bilgi almak veya yoklama yapmak şu anlama gelir: • Dikkatli olmak ve alınan bilgiyi kaydetmek. Doğru soruları sormak ve gerekli ol- duğunda yoklayarak veya daha fazla soru sorarak ihtiyaç duyulan cevapları almak. • Görüşme yapılan kişiyi yoklamak, ihtiyaç duyduğunuz bütün bilgiyi edinebilmeniz anlamına gelir. Daha fazla bilgi almak için karşınızdakini nasıl yoklayabileceğinize dair bilgi bu modülün sonraki bölümlerinde verilmiştir. • Görüşmeye rehberlik yapmak ve gerektiğinde görüşülen kişiyi verdiği bilgiye odaklamak için yeniden yönlendirmek. Görüşme yapılan kişinin izlemcilere sorular yönelttiği duruma düşmekten kaçınmak. Gerektiğinde görüşülen kişiyi görüşmenin amacına uygun olarak konuya geri çekin. • Genellemeleri netleştirmek: Görüşme yapılan kişiler, kendi kişisel deneyimleri yerine bir anda ‘genel olarak engelli insanlardan’ bahsetmeye başlayabilir. Böyle bir durumda izlemcilerin konuşmacıyı konuya geri çekmek için kullanabileceği birkaç strateji vardır: - Görüşülen kişiye genelleme yaptıkları gruba kendilerinin de dahil olup olmadığı- nı sorun. Böylelikle sohbet ‘biz’ (veya ‘onlar’dan) ‘ben’e dönmüş olur. - Kademeli olarak daha spesifik sorular sorun. Böylelikle görüşmeci kendi hikaye- sini anlatmaya başlar ve anlattıklarıyla ilgili daha fazla ayrıntı verir. Görüşme sırasında hassasiyet/empati şu anlama gelir: • Görüşme yapılan kişinin görüşmeyi nasıl deneyimlediğine dikkat etmek ve özenli bir şekilde karşılık vermek. Hikayeleri onlar için önemlidir ve anlatmakta zorlanabilirler. • Kültürel tabu olan konulara hassasiyet göstermek. Örneğin, bazı yerlerde ve kültür- lerde cinsel istismardan bahsetmek yasaklıdır. Bu türden istismarlardan bahsetmek görüşme yapılan kişi açısından diğer konulardan daha da zor olabilir. • Görüşme yapılan kişiyle bir kabul ve güven duygusu geliştirmek ve bunu korumak. Görüşme sırasında esnek olmak şu anlama gelir: Görüşme yapılan kişinin hikayesini anlamasını kolaylaştırmak ve onu rahatlatmak için gerektiğinde doğaçlama konuşabilmek ve inisiyatif alabilmek. Görüşme sırasında nesnel olmak şu anlama gelir: Her şeyi olduğu haliyle gözlemlemek ve görüşülen kişiyi kişisel görüşleri veya beklentileri bakımından yargılamamak. Görüşme sırasında kişisel fikirlerinizi ifade etmemek.