30 Sivil Toplum Örgütleri İçin Engelli Hakları İzleme Rehberi çok önemlidir çünkü tonu belirler ve görüşmeciyi rahatlatır. • Kendinizi tanıtmak, adını söylemek ve kendi geçmişleriyle ilgili kısa bilgi vermek. Örneğin, izlemciler görüşme yapacakları kişiye nereli olduklarını söylemek ya da çalıştıkları engelli örgütünden bahsetmek isteyebilirler vb. • İzlemciler ayrıca kendilerine eşlik eden diğer kişileri – çevirmenler, destek çalı- şanları ve başka insanları – tanıtır, herkesin rolünü açık bir şekilde belirtirler. İzlemcilerin yanlarındaki bütün cihazların ne olduğunu anlatırlar (örneğin, ses kayıt cihazı, dizüstü bilgisayar vb.) • Görüşmeciye rahat olup olmadığı sorulur. • Yazılı, özgür ve bilgilendirilmiş onam talep edilir: Bundan sonra izlemciler görüşme yapılacak kişinin izleme görüşmesine katılmaya rızası olup olmadığını sorarlar. Görüşme sürecinde bu adım çok önemlidir. Pek çok kez engelli kişilerin rızası alınmadan ‘üzerlerinde’ araştırma yapılmıştır. İnsan hakları için izleme yapmak, engelli kişilerle birlikte çalışmak anlamına gelir, engelli kişiler üzerine araştırma yapmak anlamına gelmez. DRPI projelerinde çocuklarla görüşme yapmadığımızı belirtmek isteriz (18 yaş altı kişiler). Ayrıca, kendi rızasını veremeyen (rızasını veremeyecek durumda olan) veya kendileriyle görüşme yapılmasını kabul edemeyen insanlarla görüşme yapılmamaktadır. Görüşme yapılan kişi yazılı onam vermezse, görüşmeye devam edilemez. Görüşme yapılan bir kişinin izleme görüşmesine katılma kararı ‘özgür’, ‘bilgilendirilmiş’ ve ‘yazılı’ olmak zorundadır. Özgür Onamın ‘özgür’ olabilmesi için görüşme yapılan kişinin görüşmeye zorlandığını hissetmemesi gerekir. Görüşmeciler katılıp katılmamak konusunda kendilerini özgür hissetmeli ve katılmamaya karar verirlerse olumsuz bir sonuçla karşılaşmayacaklarından emin olmalıdırlar. Ayrıca, görüşme yapılan kişilere görüşmeye başlasalar bile herhangi bir aşamada görüşmeden vazgeçebilecekleri söylenmelidir. İzlemciler, otoriteleriyle veya görüşmenin ne kadar önemli olduğuna dair kendi duygularıyla, görüşme yapılan kişileri etki altına almadıklarından emin olmalıdır. Görüşme yapılan kişilerin ihtiyaç ve görüşlerine saygı gösterilmelidir. Eğer katılmak istemeyen olursa, burada bir sorun yoktur, görüşmeye katılmayı kabul eden başka insanlar olacaktır. Bilgilenmiş Onamın ‘bilgilenmiş’ olabilmesi için görüşme yapılan kişi izleme projesinin bütün yönlerini anlamalıdır. Buna aşağıdakiler dahildir: • Görüşme sırasında neler olacağı; • Görüşmeye katılan kişi tarafından verilen bilgilerin gizliliğinin nasıl sağlanacağı; • Bilgilerin nasıl kullanılacağı; • Katılmanın olası sonuçları – görüşme yapılan kişiler bilgi vermenin getireceği olası riskler konusunda bilgilendirilmeli, ancak bu riskler gereğinden fazla vurgulanmamalıdır.