71 2. Bütüncül raporlama – Adım adım: 1. Adım – ‘Sıcak konuları’ Belirleyin – Diğer bir deyişle, kişisel deneyim görüşmelerinden topladığınız en önemli konuları belirleyin. DRPI izleme projelerinde görüşme yapılan engelli kişilerin dile getirdiği bazı ‘sıcak konu’ örnekleri aşağıda verilmiştir: • İhtiyaç duyulan cihaz ve yardımlara erişim izni verilmemiş veya seçme şansı verilmemiş, • Eğitim hakkı verilmemiş sonrasında da sınırlı eğitim nedeniyle iş bulamamış, • Ulaşım imkanı olmadığı için hareket ve seyahat edemiyor, • İyi sağlık hizmetlerine erişim yok veya hiç sağlık hizmeti alamıyor, • Yoksulluk, • Kardeşlerinin eriştiği imkanlara erişemiyor. DRPI’ın bütüncül yaklaşımında engelli kişilerin gündelik yaşamlarında tecrübe ettikleri insan hakları durumu analizin başlangıç noktasıdır. Bütüncül süreçteki ilk adım ‘sıcak konuların’ belirlenmesidir. Bu konular kişisel deneyim izlemcileri tarafından toplanan kişisel hikayelerin analizinden çıkarılır (bkz. Modül 2). Görüşme yapılan kişilerin en fazla dile getirdikleri engellerdir. İnsanların haklarından yararlanamadıklarını hissetmelerine sebep olan temel nedenler olarak tespit edilen konulardır. Sıcak bir konu genellikle bir dizi kişisel hikayeyi kapsar, tek bir hikayeden çıkarılmaz. Bu hikayeler ‘sıcak konuların’ insanların gündelik yaşamlarında nasıl karşılarına çıktığını bize gösterir. 2. Adım – ‘Sıcak konuların’ insan hakları sözleşmelerinde güvence altına alınan haklarla nasıl ilişkili olduğuna bakın. ‘Sıcak konular’ belirlendikten sonraki adım, insan hakları sözleşmelerinde güvence altına alınan ve belirlediğiniz ‘sıcak konuyla’ ilişkili olan hakları tespit etmektir. Bu hakların ve hükümlerin ne anlama geldiği ve neleri içerdiğini anlamak gerekir. Kişisel hikayeler bize hakların daha geniş bir çerçevede nasıl ihlal edildiği ve bunları yaşayanların karşılaştığı engelleri gösterir. Raporu derleyen ekip, Engelli Hakları Sözleşmesindeki hükümlerle başlayabilir ancak diğer uluslararası ve bölgesel sözleşmelerde engelliler açısından da geçerli olan ilgili hükümleri de ele almalıdır. (Not: DRPI Yasa ve Politika şablonunda birinci sütunda hem Engelli Hakları sözleşmesinden hem de farklı konulardaki uluslararası ve bölgesel insan hakları sözleşmelerinden maddelere referans verilmiştir.) Bu adım sayesinde görüşmelerden toplanan kişisel deneyimlerle sistemik izleme ekiplerinin topladığı bilgiler arasında bağlantı kurulması mümkün olur. DRPI Yasa ve Politika şablonu (bkz. Modül 3) ile toplumsal tutum izleme raporu ekiplerinin medya raporları birlikte kullanıldığında daha eksiksiz bir resim ortaya çıkar. 3. Adım – Kişisel hikayelerden gizli sistemik sorunları veya toplumsal tutumla ilgili soruları belirleyin. Sonraki adım, kişisel hikayenin daha geniş bir ayrımcılık örüntüsünü (engelleri ve hak ve hizmetlerden mahrum kalma) yansıtıp yansıtmadığını tespit edebilmemiz için hangi sorulara cevap verilmesi gerektiğine karar vermektir. Bunun için farklı odak alanlarından (kişisel deneyimler, sistemik, toplumsal tutumlar) toplanan bilgilerin bir araya getirilmesi ve analiz edilmesi gerekir.