15 • Ayrı ama eşit olmak eşit olmak demek değildir. Bir insanın özgürlüğünü sınır- landıran hizmetler o insanın özerkliğini (bağımsız seçim yapma), onurunu (özdeğer bilinci) ve insan haklarını desteklemez. • Engelli kişiler karar alıcılar olarak tanınmalıdır. Ne istedikleri veya onlar için neyin iyi olduğuna başka insanların karar vermesine gerek yoktur. Engelli kişiler ne istediklerini ve neye ihtiyaçları olduğunu en iyi kendileri bilirler. Aşağıdaki karşıtlıkları inceleyin. Karşılıklı sütunlarda iki kavram verilmiştir. Birinci kavram yardım temelli bakış açısını yansıtmaktadır. İkinci kavram engelli hakları temelli bakış açısını yansıtır: Yardım Temelli Engelli Hakları Temelli Güçsüzleştirme >> Güçlendirme Profesyonellerin Kontrolü >> Öz-Savunuculuk ve Kontrol Zayıflıkları Düzeltme >> Güç Geliştirme Hizmet >> Destek Faaliyetleri Sınırlandırma >> Faaliyetleri Kolaylaştırma Ayrımcılık >> Eşit Haklar Engelli kişilerin haklarını anlayıp tanıdıkça engelliliğe dair kavrayışımız değişmiştir; değişmeye devam etmektedir. Engelliliği bir yardım meselesi olarak görmekten uzaklaşarak herkes için insan haklarını ve eşitliği sağlama anlayışına doğru ilerliyoruz. İnsanlar artık engelli kişilerin herkesin yararlandığı temel insan haklarına sahip olduklarını kabul ediyorlar. Engelli kişiler toplumun bir parçasıdır. Evrensel tasarım, herkes için eğitim, eşit fırsatlar ve ayrımcılık karşıtı kanunlar engelliliğe dair bu yeni yaklaşımın örnekleridir. 3. İnsan Hakları ve Engelli Hakları (a) İnsan Hakları Nedir? İnsan hakları herkesin sahip olduğu evrensel haklardır. Yani, dünya çapında herkesin sahip olduğu haklardır. Birleşmiş Milletler’e üye ülkeler tarafından 1948 yılında hazırlanan Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi bütün insanların insan onuruna sahip olarak özgür ve eşit doğduğunu, hiçbir ayrım gözetmeksizin herkesin bütün hak ve özgürlüklere sahip olduğunu ifade eder. İnsan hakları bizim birbirimize saygı duymamıza ve birlikte yaşamamıza yardımcı olur. Diğer bir deyişle, bunlar sadece istenen, talep edilen haklar olmakla kalmayıp saygı duyulması ve sorumluluk alınması gereken haklardır. Sizin için geçerli olan haklar başkaları için de geçerlidir. İnsan hakları dört temel hak grubuna ayrılabilir: Sosyal haklar Sosyal haklar toplumun bütün üyelerinin esenliğini ve yaşam standardını iyileştirmeye yönelik haklardır. İnsanlar ailelerinde, okullarında ve toplumlarında birlikte yaşarken sosyal haklar sayesinde güvende hissederler. Birleşmiş Milletler insan hakları sözleşmele-