Olguya ve Algıya Dayalı Göstergeler Olgu ve algıya dayalı göstergeler, öznel ve nesnel verilerin elde edilmesinde kullanılır. Bu ayrım veri kaynağının güvenilirliğine göre değil, göstergenin sonuç verdiği bilgi içeriğine göre belirlenir. Örneğin, yaş, kilo, ülke vatandaşlığı gibi bilgiler nesnel veya olguya dayalı; fikre veya değerlendirmeye tabi tutulmuş bilgiler ise öznel veya algıya dayalı veriyi oluştururlar. Bu ayrıştırmayı yaparken şeffaf, belirgin ve uluslararası düzeyde mutabık kalınmış tanımların kullanılması, verilerin ve göstergelerin sınıflandırılmasında objektifliği sağlar. Göstergelerin Özelliklerini Belirlemek İnsan hakları sözleşmelerinde ve sözleşme komitelerinin genel yorumlarında yer alan açıklamalar gösterge belirlenmesi için fazla geniş kapsamlı ve soyut kalabilirler. Bu nedenle hakkın yasal standardından sınırlı sayıda somut özellik belirlemek gösterge kararlaştırmasının ilk adımıdır. Hakların özelliklerini belirlemek, hakkın içeriğini somutlaştırır ve göstergenin normatif standartlarını oluşturur. Bir hakkın göstergelerini belirlemeden önce o hakkı tanımlayıcı yaklaşık dört özellik belirlenmesi yeterlidir. Örneğin, yaşam hakkının özellikleri, ilgili insan hakları sözleşmelerinin maddelerinden “yaşamdan keyfi olarak yoksun bırakma”, “kişilerin zorla kaybedilmesi”, “yeterli sağlık ve beslenme” ve “idam cezası” olarak belirlenebilir. Sağlık hakkının özellikleri ise “cinsel ve üreme sağlığı”, “çocuk ölümleri ve sağlık hizmetleri”, “doğal ve mesleki ortam”, “bulaşıcı hastalıkların önlenmesi, iyileştirilmesi ve kontrolü” ve “sağlık merkezlerine ve temel ilaçlara erişim” olarak belirlenmiştir. Bu özelliklerin belirlenmesinde Birleşmiş Milletler sözleşme organlarının yorumları oldukça yararlı kaynaklardır. Özellikler üzerinden gösterge belirlenmesi, sözleşme organının sözleşmeye uyum ve uygulanma eğilimlerini ölçmesini, sözleşmenin yorumunda daha açıklayıcı ve yönlendirici olmasını sağlar. Ekonomik, sosyal ve kültürel hakların uygulanması esnasında politik iradenin esas alması gereken altı kıstas Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi tarafından; yeterlilik, erişilebilirlik, mevcudiyet, uyarlanabilirlik, geçerlilik ve kalite olarak belirlenmiştir. Bu nedenle bu kıstaslar hakların izlenmesi esnasında da önemli göstergelerdir. Hakların özellikleri belirlendikten sonraki adım, bu özelliklerin uygulanmasındaki normları ve politik iradenin sorumluluklarını ölçecek göstergeleri seçmek ve geliştirmektir. Bu esnada ne tarz göstergelerin seçileceğinin belirlenmesi için tutarlı bir sistem takip edilmelidir. 15 Untitled-1.indd 15 27.01.2016 21:43