Sivil Toplum Örgütleri İçin Irk veya Etnik Kökene Dayalı Ayrımcılığın İzlenmesi Rehberi Yayınlanmayan veriler hakkında Bilgi Edinme Hakkı Kanunu yoluyla birtakım verilerin talep edilmesi mümkündür. Kanundaki bazı istisnai durumlar dışında kamu kurum ve kuruluşlarından her türlü bilgi talep edilebilir. Eğer istenen bilgi “ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi” değilse, kurum ve kuruluşlar “her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak” zorunluluğundalardır. Şikâyet Verisi: Resmi şikâyetler yanında adalete erişim ve yargı sistemine güvensizlik gibi engeller dolayısıyla, mağdur kişiler yaşadıkları ayrımcılık tecrübeleri hakkında ilgili STÖ’lere şikâyet başvurusunda bulunabilirler. Şikâyet verileri, toplumda ayrımcılığın varlık derecesi hakkında kapsamlı bir bilgi vermemektedir. Ancak diğer veriler (istatistikler vb.) ışığında, nitel bilgi sağlamaları açısından tamamlayıcı ve aydınlatıcı olabilirler. • Adalet sistemi ve İnsan Hakları Kurumları (Ombudsmanlık, Türkiye İnsan Hakları Kurumu): • Hangi türden, kaç adet şikâyet başvurusu olduğu, bu başvuruların sonuçları ve başvuran veya hakkında başvurulan kurum veya kişilerin bilgileri • Bir başvuru yapıldıktan sonra işleme konmadan önce geçen süre, bekleyen başvuru sayısı • Mahkemeye başvurulması durumunda dava içeriği, ayrıntılı bilgi içerdiğinden dolayı ayrımcılığın türü ve kapsamı hakkında veri sağlayabilir. Aynı zamanda duruşma esnasında tarafların savları ve hâkimlerin ne tarz delillere önem verdiği gibi olgular önemli veri kaynakları oluştururlar. STÖ’lere yapılan ayrımcılık başvuruları yasal işlem başlatmaktan daha kolay olabileceğinden ötürü bu tarz şikâyet başvuruları daha geniş bir veri yelpazesi sunar. Esas amacı veri toplamak olmasa bile belli toplulukların haklarını savunan toplum örgütlenmeleri genellikle ayrımcılık eğilimlerini en yakından gözlemleyen kuruluşlardır. Ayrımcılık Araştırmaları Verileri: Kamu idaresi ya da üniversiteler, STÖ’ler, bağımsız araştırmacılar tarafından toplanan verilerdir. İzleme sürecinde aşağıdaki yöntemlerle veri toplanabilir. Risk Grubu Anketleri: Saptanan risk grubu üyelerine yapılan anket aracılığıyla kişilerin ayrımcılıkla yaşadıkları deneyimleri kaydetme yöntemidir. Ayrımcılığın kapsamı, içeriği ve etkilerini saptamak için önemli bir veri kaynağıdır. Cevaplar kişilerin öznel (subjektif) görüşlerini içermektedir. Kişiler ayrımcılığa maruz kaldıklarını bilmeyebileceği gibi, yaşadıkları negatif deneyimleri de ayrımcılığa atfedebilirler. Bu nedenle yalnız başına ele alındıklarında toplumdaki ayrımcılık eğilimlerini yanlış yansıtmaya neden olabilirler. Risk grubu anketlerinde genellikle iki tarz veri toplanır; cevap veren kişinin demografik bilgilerinin ve kişilerin ayrımcılıkla ilgili deneyimleri ve bu deneyimlerin hayatları üzerindeki etkilerini kapsar. 20 Untitled-1.indd 20 27.01.2016 21:43